Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

(aangenomen de standvastige wereldorde) enkel bereiken door de diathese der dingen, en de werkingen waardoor zij zich wijzigt, daarop in te richten. Zoo kunnen dan de zoogenoemde „formele" en „finale" oorzaken bij de beschrijving eener wording achterwege blijven. Te meer nog, daar wij ze in het gunstigste geval toch zouden moeten raden uit de gesteldheid van het gereede product en de geschiedenis van zijn ontstaan. Reeds Aristoteles is deze overweging niet geheel ontgaan, en tegenwoordig is het alleen de natuurlijke historie, die het streven om individuen of soorten te handhaven en de nuttigheid van zekere inrichtingen nog hier en daar als verklaring van feiten te pas brengt.

Buiten het gebied van het levende bepaalt men zich algemeen tot de verklaring uit niets anders dan vroegere toestanden en werkingen, de „materiële" en „efficiënte" of bewegende oorzaken der oude school. Zoodoende blijft men bewaard voor de verzoeking om leemten in onze kennis dier oorzaken te bedekken door een beroep op het bizonder typische of doeltreffende van een feit, en zich te vleien met een dieper inzicht in de natuur der dingen dan inderdaad verkregen is; iets waardoor vooral in vroegeren tijd de verdere nasporing niet weinig werd tegengehouden.

Zelfs is het voordeelig, met de nieuweren nog verder te gaan, en uit het denkbeeld van oorzakelijk verband zooveel doenlijk zoodanige bizonderheden weg te laten als eerst voor de hoogste, metaphysische theorie van belang kunnen zijn. Men vermijdt dan voor het oogenblik de bemoeiing met een tal van onderstellingen, en houdt zich, waar het kan, geheel aan zulke denkbeelden die door waarnemingen al spoedig bevestigd of tegengesproken worden. Van de mate waarin dit kan worden in praktijk

Sluiten