Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

9de Hoofdstuk: Vaststelling van empirische wetten.

De veroorzaking ontgaat aan ons waarnemen, en de vaste orde daarin kan enkel ontdekt worden indien zij zich verraadt door een regelmatig voorkomen van verschijnselen, hetwelk wij, evenals een geschreven text, moeten uitleggen 0111 de beteekenis, hier het oorzakelijk verband, te begrijpen. En gelijk die text, eerst slechts op enkele punten verstaan, vaak door nader onderzoek en vergelijking van andere gegevens meer en meer ontcijferd wordt, leeren wij allengs ook in de verschijnselen beter lezen. Allereerst moeten dus de hoedanigheid en de maten dier verschijnselen (daaronder begrepen hunne plaatsing in de ruimte), dan ook hunne groepeering in den tijd, hun geregeld samengaan en opvolgen worden opgemerkt. Wat daarvan bekend is, wordt uitgedrukt in zoogenoemde empirische wetten. Men heelt deze onder vier hoofden gebracht ■).

Vooreerst, waar een onafgebroken gebeuren verscheidene tijdperken omvat, kan de reeks der tijden en die der toestanden genoegzaam bekend zijn om in een onderlinge vaste verhouding te worden voorgesteld. B.v., valt een lichaam dat geen weerstand ontmoet, in de eerste secunde 11 meter, dan vak het in de tweede 311, in de derde 511, in de vierde 711 meter, en zoo vervolgens. Door eenvoudige wiskundige beschouwing winnen wij uit deze samentrekking van waarnemingen reeds een paar nuttige formulen. Drukken wij een tijd t, gedurende welken een lichaam valt, b.v. in secunden uit, en noemen den weg dien het in dien tijd aflegt: s, dan is voor elk bedrag s = nt2. Bleef na afloop

') Sigwart, Logik II. p. 444—4.53-

Sluiten