Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dacht overhoudt. „Als de geest bij God is", zegt meer dan eene ongezonde mystiek in deze of andere bewoordingen, — „laat dan het vleesch zijn eigen weg volgen"; ja wat gemoedelijke menschen onder gewone omstandigheden ergert of bedroeft, wordt hier en daar juist als het beste bewijs van religieuze verrukking aangenomen. Aan den anderen kant zijn er ethische beweringen en geheel uitgewerkte theoriën, waarbij alleen op de bevordering van persoonlijk voordeel, op nuttigheid en gedijen van wezens in de dadelijk in het oog vallende wereld wordt acht geslagen, en alle religieuze denkbeelden zelfs wel als een belemmering voor het welgeordende maatschappelijk leven veroordeeld worden. Hoe weinig dergelijke leeringen ons mogen bevredigen, zij vervullen een rol in de werkelijke menschenwereld, en bij gemis van misschien betere helpen zij vele rampen verhoeden en zekere orde brengen in de bevordering van algemeene belangen. Zij gaan ook wel degelijk uit van de voorstelling eener idee: zij nemen een norm aan, die tegenover onbedachte handelingen, tegenover het blind opvolgen van neigingen en gemoedsbewegingen wordt ingeroepen, al ware het maar het beginsel van welbegrepen eigenbelang, of dat van ontzag voor gevestigde machten, of gehechtheid aan de soort waarbij wij ons ingedeeld vinden. Bij gebreke van zulk een norm zou ieder zijne lusten volgen en niets of niemand ontzien; met haar verzet zich zelfs de minst vérziende tegen een gedrag, waardoor, zoo het overhand neemt, de vrede, om niet te zeggen de eendracht onder de menschen onmogelijk wordt, en erkent hij een onderscheid tusschen waarachtig welzijn en oogenblikkelijk welbehagen. •

Hier, evenals bij de religie, spreekt de behoefte aan een verhouding die ons van weifeling en onrust bevrijdt

Sluiten