is toegevoegd aan uw favorieten.

Drie aesthetische studiën

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

van genot, de verwekking van lust; niet gelijk bij andere werkzaamheden van den geest als bijkomend verschijnsel, maar als primair en onmiddellijk oogmerk.

Doelmatigheid alleen kan nimmer aesthetisch werken. Landbouwwerktuigen, huishoudelijke voorwerpen enz., hoe volkomen ook aan een nuttig doel beantwoordend, worden daarom nog niet als schoon beschouwd. Hun doelmatigheid is daartoe onvoldoende; zonder meer is deze nog geen oorzaak van aesthetisch genot. Maar wèl kan zij daarvoor eene noodwendige voorwaarde zijn. Reeds Kant zeide '): fSchönheit ist Form der Zweckmassigkeit eines Gegenstandes sofern sie ohne Vorstellung eines Zwecks an ihm wahrgenommen wird»; en later Carrière 2): «Schönheit ist angeschaute Zweckmassigkeit in gefallender Form». De indruk toch van verregaande ondoelmatigheid, bijv. bij een bouwwerk of bij een voorwerp van kunstnijverheid, zou zóó storend kunnen werken, dat alle aesthetisch genieten er door vergald werd 3). Zulk een indruk zou pijnlijk aandoen en afbreuk doen aan het

1) .Kritik der Urtheilskraft», pag. 82.

2) «Aesthetiek I» pag. 88.

3) Vandaar ook het weerzinwekkende van versieringen, geheel misplaatst aangebracht en niet bij de bestemming van een voorwerp passend, b«v. aan een ploeg, bezem, kookpan enz. Het effect is dan wel belachelijk, maar niet aesthetisch.