Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

openlijk kenbaar maken, maar veeleer anderen onbekend laten met zijn gevoelens en gedachten, en een meer menschlievende gezindheid te hunnen opzichte voorwenden. «Niemand,» zegt Jean Paul terecht, «schaamt zich gelachen te hebben; maar een zoo duidelijke zelfverheffing als Hobbes onderstelt, zou iedereen geheim houden.»

Toch mist Hobbes' uitlegging geenszins alle waarde en valt een kern van waarheid er niet in te miskennen. Vooreerst toch is men niet altijd de uiting zijner gevoelens meester, ook al is men zich wèl bewust dat het beter ware die in bedwang te houden. Dit laatste is trouwens niet eens altijd noodig. Wanneer wij bijv. zien hoe iemand door eigen domheid of door zijn eigen listen en lagen zelf er inloopt, lachen wij zonder eenige terughouding. Want wij lachen om de ondeugden en dwaasheden der menschen, vooral indien deze haar welverdiende straf vinden en bijv. een schurk door eigen schuld bedrogen uitkomt.

Maar afgezien van een dergelijke voldoening onzer zedelijke verwachtingen door het bestraft zien van ondeugden en gebreken, bestaat er ook een lachen als teeken van leedvermaak. Niet slechts bij wilde volkeren, maar ook bij onszelven, kunnen ondanks onze beschaving haat en nijd aanleiding geven tot vreugde over de rampspoeden

Sluiten