is toegevoegd aan uw favorieten.

Arthur Schopenhauer

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ontoereikend; hij zelf kent een onnoemelijk aantal zedeliike drijfveeren. J

Wellicht zou het beter geweest zijn, als Schopenhauer uitware 8eweest, en hij zich ook uitgelaten had over de leitelijke ontwikkeling der menschelijke gevoelens, over de verhoudingen der moraal tot de kinderlijke liefde, tot de gevoelens van familie en stamverwantschap en zoovele andere.

Intusschen Schopenhauer wilde geen phaenomenologié

van het zedelijk bewustzijn schrijven, noch een ethisch stelsel opzetten; hij wilde eenvoudig aantoonen, tot welke bron de handelingen, die in den strengeren zin des woords moreel genoemd worden, teruggebracht moesten worden.

Van moraal kan men toch slechts spreken op de trappen der reflexie, van de bewuste onderscheiding der persoonlijke belangen

Zoolang wij een overwegend instinktief handelen voor ons nebben, een handelen, waarbij degene die handelt, zonder overleg en schijnbaar egoïstisch de zaak der soort dient, noemen wij het natuurlijk.

De moederlijke bezorgdheid voor de kinderen, b.v. komt ons niet voor als als een moreel, maar als een natuurlijk handelen. Laat een moeder het hieraan ontbreken, dan noemen wij haar een onnatuurlijke moeder, en eerst dan wanneer zij het medegevoel geheel prijsgeeft, wat men van iedere naar geweten handelende verpleegster eischen kan, wordt haar handelwijze als onzedelijk, als immoreel, beschouwd.

Niet anders is het gesteld met de liefde jegens bloedverwanten in het algemeen, en jegens stamgenooten. Het komt ten slotte eigenlijk alleen op instinkt aan. Wordt er op gereflecteerd, dan splitst de liefde zich in een egoïstische deelneming en in medegevoel.

Ook alle andere gevoelens die men als graden van het moreele beschouwen kan, blijken op dergelijke wijze samengesteld te zijn; aldus de getrouwheid, de piëteit, die zeer ingewikkelde vormen zijn, en liefde, vrees, baatzuchtige bedoelingen, dwang van gebruiken en gewoonten en medegevoel in zich bevatten (of kunnen bevatten). Het woord liefde voert tot velerlei misverstand. Afgezien van de geslachtsliefde die

hier, zonder meer, uitgezonderd moet worden spréken

wij van de liefde tot personen, zaken, gedachten; het wezenlijke hierin is juist, dat de beminde, of het beminde ons door zijn tegenwoordigheid onmiddellijke vreugde verschaft. Dat ik een mensch bemin, herken ik hieraan, dat mijn hart zich verheugt bij zijn aanblik, en de scheiding van hem mij smart veroorzaakt.