Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

afzonderlijke jaren van elkander te onderscheiden; de dagen zijn meestal onkenbaar geworden.

Maar alleen de geheel gelijke en ontelbare malen terugkeerende gebeurtenissen, waarvan de voorstellingen elkander op gelijke wijze bedekken, zullen eigenlijk alleen zoo in de herinnering samenvloeien dat zij individueel niet te onderscheiden zijn; daarentegen moet iedere eigenaardige, of belangrijke gebeurtenis in de herinnering weder terug te vinden zijn, wanneer het intellect normaal, krachtig en volkomen gezond is.

Als de verbroken draden van deze gelijkmatig voortloopende, maar toch in volheid en duidelijkheid afnemende herinnering, heb ik, in den tekst, den waanzin voorgesteld. Ter bevestiging hiervan dienen de volgende beschouwingen.

Het geheugen van een gezonde verkrijgt omtrent een gebeurtenis, waarvan hij getuige geweest is, een zekerheid, die als even vast en zeker beschouwd wordt, als zijne tegenwoordige waarneming eener zaak; daarom wordt deze, wanneer zijdoor hem gezworen wordt, door het gerecht vastgesteld.

Daartegenover zal alleen reeds de verdenking van waanzin de verklaring van een getuige onmiddellijk machteloos maken. Hierin ligt dus het criterium tusschen den gezonden geest en den waanzin. Zoodra ik twijfel of een gebeurtenis, welke ik mij herinner, werkelijk heeft plaats gevonden, werp ik op mijzelven de verdenking van waanzin; tenzij ik in het onzekere verkeerde, of het niet slechts een loutere droom is geweest.

Twijfelt een ander aan de werkelijkheid eener gebeurtenis, welke ik als ooggetuige mededeel, zonder mijn redelijkheid te mistrouwen, dan beschouwt hij mij als krankzinnig.

Alwie, door dikwijls een gebeurtenis te vertellen, die hij oorspronkelijk gelogen heeft, zoover komt, dat hij haar zelf gelooft, is, in dit eene punt, eigenlijk reeds krankzinnig.

Men kan bij een krankzinnige scherpzinnige invallen, afzonderlijke diepzinnige gedachten, en zelfs juiste oordeelen veronderstellen, maar aan zijn getuigenis aangaande gebeurtenissen uit het verleden kan men geen waarde hechten.

In de Lalitavistara, de levensgeschiedenis van Bouddha Scakia Mouni wordt verhaald, dat op het oogenblik zijner geboorte, over de geheele wereld alle zieken gezond, alle blinden ziende werden, alle dooven hun gehoor en alle waanzinnigen „hun geheugen herkregen". Dit wordt zelfs op twee plaatsen vermeld1).

*) Rgya Tcher Rol Pa. Histoire de Bouddha Chakya Mouni, trad. du Tibetain, par Fouceax. 1848, pag. 91 et 99.

Sluiten