Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

misschien de vrouw van Filologus. Olympas was zeker een man (= Olympodorus?).

Ys. 16 : „Groet elkander met een heiligen kus. Alle *)

gemeenten van Christus groeten u 2)."

De apostel wil allen groeten. Daarom noodigt hij allen uit, elkander te begroeten in zijnen naam. Dat de leden der gemeente elkander een kus gaven, was destijds gewoonte; vgl. 1 Petr. 5:14, de geschriften der kerkvaders, in 't bijzonder De oratione van Teitullianus c. 14. Het was de osculum pacis. Uit de Constitutiones Apostolicae blijkt, dat men destijds reeds maatregelen nam om misbruiken te voorkomen. Hier was het een xyiov (zie 1 Kor. 16: 20; 2 Kor.

13:12 en 1 Thess. 5:26).

Ook brengt Paulus de groeten over van alle gemeenten van Christus, welke men hem van verschillende plaatsen zal hebben medegegeven. Het plechtige der uitdrukking komt meer tot zijn recht, wanneer wij aan Rome, dan wanneer wij aan Efeze denken. Van Manen (bl. 175) vindt het ondenkbaar, dat Paulus ooit een dergelijke opdracht had ontvangen. Evenzoo hebben sommige afschrijvers zich gestooten aan ttxitxi en het weggelaten. In enkele HSS. staat deze groet der gemeenten ten onrechte achter de groeten van Paulus' metgezellen in vs. 21.

De vraag: „Efeze of Rome?" kwam in het bovenstaande telkens incidenteel ter sprake. In welken zin hebben wij zo te beantwoorden? Van de hier voorkomende namen zijn een of twee hebreeuwsche, vijf of zes latijnsche, vijftien of zestien grieksche; bovendien spreekt Paulus van drie gemeentelijke groepen, die afzonderlijk vergaderden (vs. 5, 14, 15), en van twee, die een privaat karakter hadden (vs. 10, 11). De apostel wilde blijkbaar allen eeren, die de gemeente gediend hadden of nog dienden. De gemeente zelf moet hen

1) Text. ree. min. laten vxron weg.

2) 1)EFG It. laten va 1 G»> weg (zie vs. 21).

Sluiten