Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dier gulden raadgevingen gezondigd. In plaats van naar dien wijzen raad te handelen, is meermalen getracht het doel en het wezen der wereld te doorgronden; en waar ervaring en doorzicht daartoe ontoereikend bleken, de gebrekkige kennis aangevuld met allerlei losse hypothesen en bespiegelingen. Zoo werd in de speculatieve stelsels van het begin der 19de eeuw, dus lang nadat Kant's Kritik der reinen Vernunft reeds verschenen was, de ervaring versmaad of haar juistheid getoetst aan de door bespiegeling gewonnen overtuigingen, in plaats van omgekeerd de waarde dier laatsten aan de eerste af te meten. Door deductief en dialectisch denken werden de vraagstukken opgelost; en voor de feiten, in zooverre deze met die oplossingen van stoute ideeënvlucht in strijd waren, had men slechts minachting en geringschatting over. Langs zulk een weg kon men gemakkelijk komen tot den opbouw van volledige stelsels, die bewondering vermochten te wekken voor de eenheid hunner compositie, maar die, den hechten grondslag der ervaring missend, als een kaartenhuis ineenstortten, zoodra voortgezet wetenschappelijk onderzoek de onjuistheid der praemissen blootlegde.

Dit toch is het onvermijdelijk lot van al zulke dogmatische systemen, die de grenzen van ons kenvermogen veronachtzamen en zich weinig bekommeren om den graad van zekerheid die aan hunne deducties is toe te kennen, onbekend naar het schijnt met den twijfel, die het voorportaal vormt van alle wijsbegeerte.

Sluiten