Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

bevredigen; ja men kan zeggen dat zijn gevoelsleven hier de eerste en voornaamste prikkel vormt.

Om evenwel tot zulk een volledig stelsel van wereldbeschouwing te geraken, moet men niet alleen hulp zoeken bij tal van onbewijsbare hypothesen, maar moet ook een bij uitstek rationalistische methode worden aangewend, aangezien toch de empirie alléén nimmer in staat ware voldoende bouwstoffen daartoe aan te dragen. Hiermede is vanzelf het karakter van alle metaphysische speculatie aangegeven. De weg van strenge inductie wordt er in prijsgegeven, en voor deductie worden de poorten wijd geopend, om veelal tegelijkertijd vrij spel te laten aan de verbeeldingskracht. De wijsbegeerte verlaat hier het pad der strenge iwetenschap, om in wezen veeleer te gaan gelijken op een kunst, verwantschap te gaan vertoonen met de (scheppende kunsten. Vandaar dat b.v. Tyndall ergens zegt: „De wereld zal niet zoo spoedig afstand doen van haar erfdeel aan dichterlijk gevoel; en de metaphysica zal haar welkom blijven, mits zij hare aanspraak op wetenschappelijke ontdekking laat varen en er in toestemt als een soort van poëzie te worden aangemerkt." /^Inderdaad, de metaphysica kan een belangrijke plaats ' in de wijsbegeerte blijven innemen, mits zij steeds indachtig zij aan het karakter dat haar kenmerkt, zich nimmer inbeelde iets anders te zijn dan zij is, noch zich een critiek veroorlove over wetenschappelijke uitkomsten, die langs anderen weg verkregen zijn. Omgekeerd vallen hare eigen bespiegelingen, als buiten de ervarings-

Sluiten