Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

redeneeringen. Maar de macht der Kerk was zóó overweldigend, dat zelfs nadat met de beweging der Renaissance een nieuwe en verfrisschende geest Europa was binnengedrongen, het nog eeuwen duurde, alvorens het wijsgeerig denken zich geheel aan dat kerkelijk juk had onttrokken. Geruimen tijd nog bleven de denkende geesten, getuige een Descartes, hetzij uit vrees, hetzij uit gewoonte, onder den invloed van kerkelijke vooroordeelen; terwijl zij, die als b.v. Spinoza zich daarvan onafhankelijk wisten te maken, allerwegen op een hevig verzet stuitten en veelal verplicht waren hun geschriften heimelijk en anonym te laten drukken.

Op den duur evenwel kon dit zoo niet blijven. Stond in de Middeleeuwen de philosophie in dienst van de kerkleer om haar tegenover aanvallen te verdedigen en wijsgeerig te rechtvaardigen, in de 17de en 18de eeuw ging men het godsdienstig geloof aan een critiek der rede onderwerpen, om er slechts in zóóverre recht van bestaan aan toe te kennen als het in overeenstemming was te brengen met het wijsgeerig denken. Met die zonderlinge rationalistische methode ging men aan den godsdienst eischen stellen, waaraan zij onmogelijk kon beantwoorden, ten eenenmale uit 't oog verliezend dat deze geenszins voortvloeit uit een verstandelijke bewijsvoering, maar aan gansch andere beweeggronden zijn bestaan ontleent. Wijsbegeerte en godsdienst toch mogen veelal samengaan en zich bezighouden met aanverwante vraagstukken, het karakter van beide is zeer uiteenloopend; en het is daarom

Sluiten