Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

in die onafhankelijkheid van feilbare en veranderlijke ervaring moge die richting haar kracht zoeken, terzelfder tijd gaat zij daardoor mank aan een schromelijke willekeur en aan een subjectivisme, dat slechts waarde heeft voor hen die met een zelfde intuïtief gevoel bedeeld zijn, maar dat voor andersvoelenden elke overtuigingskracht mist. Zoo moeilijk het valt, hem die op dit standpunt staat tot andere zienswijzen te brengen, zoo weinig vermag deze zelf andersdenkenden van de waarheid zijner beweringen te overtuigen. Waar gewerkt wordt met een intuïtief gevoel, daar kan dit wel een groote individueele waarde bezitten, maar is van eenige vruchtbare gedachtewisseling met anderen weinig sprake.

Een uitwas van het intuïtionisme vinden wij in het mysticisme. Voor velen bezit het mystieke een eigenaardige bekoring, en gaat het gepaard met zekere godsdienstige en aesthetische aandoeningen. Het mysticisme meent, dat het aan naar hunnen aanleg daartoe bevoorrechte individuen gegeven is, in een staat van inspiratie of geestvervoering te komen tot eene doorgronding van bovennatuurlijke waarheden, wier kennis langs anderen weg nimmer te bereiken ware. In zulk een extatischen toestand, welke een bizonderen geestesstaat vertegenwoordigt en die met een bovenaardsch lustgevoel gepaard gaat, is de heerschappij der zinnen en de gewone zintuigelijke waarneming tijdelijk als opgeheven, en komt ook het normale nadenken tot stilstand, om vervangen te worden door een toestand van passieve intuïtie en zelfbeschouwing, waarbij ingevin-

Sluiten