Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

komen. Ongetwijfeld is een aanvankelijke twijfel tegenover de gegeven oplossingen van wijsgeerige vraagstukken niet slechts gerechtvaardigd maar ook zeer wenschelijk, inzonderheid tegenover het blinde en verstijvend dogmatisme; ja met Descartes mogen wij in zulk een twijfel den aanvang zien van elk wijsgeerig nadenken. Maar iets anders is het, daarbij te blijven staan. Dan toch werkt de scepsis niet slechts als een remschoen voor te hooge vlucht van onoordeelkundige verbeeldingskracht en te ver gaande bespiegeling, maar voert zij tot een hoogst nadeelige onverschilligheid en dooding van alle energie. Dan ook loopt het scepticisme groote kans van, alle vertrouwen verloren hebbende in 's menschen weten en denken, ten slotte aan te landen in het aanvankelijk zoo veroordeelde dogmatisme, en heil te gaan zoeken in een blindelingsch geloof dat andere waarheidsvoorwaarden stelt, der critiek van het verstand het zwijgen oplegt, en alle twijfelingen uit den weg ruimt.

Tegenover het rationalisme staat het empirisme. Deze richting leidt alle kennis in oorsprong af uit ervaring. Vooral Locke, en na hem in nog voortreffelijker afronding Hume, hebben door uitvoerige onderzoekingen getracht den empirischen oorsprong van al onze kennis in 't licht te stellen; nadat reeds vroeger Baco ertegen was opgetreden dat men, in plaats van als een onbevooroordeeld en weetgierig leerling bij de natuur ter schole te gaan, veeleer, alle ervaring ver-

Sluiten