is toegevoegd aan uw favorieten.

Inleiding tot de wijsbegeerte

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

te rangschikken en gevolgtrekkingen er uit af te leiden. Alle wetenschap is analytisch en synthetisch, ontledend en verbandbrengend; en willen de waarnemingen tot wetenschap voeren, dan dienen zij oordeelkundig beschouwd te worden.

Bijgevolg vloeit onze kennis voort, noch alleen uit ervaring, noch alleen uit denken, maar uit eene samenwerking van die beide factoren. „Anschauungen ohne Begriffe sind blind, Begriffe ohne Anschauungen sind leer." De ervaring levert het materiaal dat door het denken wordt verwerkt, zij vormt den grondslag onzer kennis; maar eerst door de verstandelijke bewerking er van komen wij tot wetenschap. De gewaarwordingen stammen van uitwendige inwerkingen; de voorstellingen evenwel waartoe zij aanleiding geven en waarin zij worden omgezet, komen tot stand volgens de wetten van ons denken in verband met onze ps3rchophysische organisatie. Zoodoende keert zich het criticisme niet alleen tegen het rationalisme, maar evenzeer tegen het strenge empirisme. Want het leert dat wij werken met aangeboren begrippen en a p r i oristische uitgangspunten, die niet aan ervaring ontleend zijn maar die reeds van den aanvang af, vóór alle empirisch verkregen kennis, als vaste denkvormen aanwezig waren. Niet alleen zijn ruimte en tijd aprioristische aanschouwingsvormen, maar ook het criterium van de waarheid, die wij aan onze ervaringsbesluiten toekennen, is nimmer te vinden in die ervaring zelve, maar te zoeken in zekere niet nader te bewijzen