is toegevoegd aan uw favorieten.

Inleiding tot de wijsbegeerte

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

neming alléén reeds gegeven; deze zou ons niets anders kunnen leeren dan een gelijkheid, herhaling of opeenvolging van verschijnselen, maar nimmer kunnen voeren tot de veronderstelling eener causale betrekking. M. a. w. welke causaliteit wij aannemen, is afhankelijk van onze ervaringen, die ons inlichten omtrent den aard der oorzaken; maar het feit zelf, dat wij een causaliteit aannemen, een causaal verband tusschen opeenvolgende verschijnselen, wijst op een aanleg van onzen geest die niet voortvloeit uit ervaring. Het is, naar Helmholtz het aardig uitdrukte, „een specifieke energie" onzer rede. Het veronderstellen van causaliteit is onmogelijk af te leiden alleen uit ervaring, maar is mede gegrondvest op een vooropgesteld vermoeden, d. i. op zeker aprioristisch uitgangspunt en geestesneiging, welke zich niet minder onafwijsbaar aan ons opdringt, dan de aanwezigheid van waargenomen veranderingen een noodzakelijke voorwaarde is om te komen tot de aanneming van een causale betrekking. *) Wel kan men de waarheid der causaliteitswet willen bewijzen uit de ervaring; maar het zoeken naar zulke empirische gegevens gaat aireede uit van de aanwezigheid van een vast causaal verband, en veronderstelt reeds het bestaan van regelmaat en wet.

') Vgl. Dr. R. P. Mees Az. Opmerkingen over de vorming en den aard der kennis. 2de druk, Den Haag 1897, pag. 33—35.