Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

hield op het bewuste en zelfgewilde psychisch leven. Na hem is die voluntaristische leer, zij het ook in eenigszins andere gedaante, meer en meer gehuldigd geworden. Men is gaan inzien, dat de wil en de begeerte niet alleen afhankelijk zijn van helder ons voor oogen staande bewuste denkbeelden, maar dat het inzonderheid de gevoelstoon is, die de richting van 's menschen doen en laten bepaalt, en dat de verstandelijke overweging zich gewoonlijk eerst secundair daaraan toevoegt, hetzij om de beste wegen en middelen te vinden om de begeerte tot vervulling en den wil ten uitvoer te brengen, hetzij om de ware motieven van het handelen met verstandelijke gronden te bemantelen. „De mensch handelt naar wat hij voelt, niet naar wat hii denkt," zegt Ferri; en evenzoo Ribot: ,0e sont les sentiments seuls qui mènent l'homme." En op sociologischhistorisch terrein overgebracht wil dit zeggen, dat het leeuwenaandeel in de ontwikkelingsgeschiedenis der menschheid wordt toegekend aan het gevoelsleven, hetwelk beschouwd wordt als de hoofdfactor in de wording der maatschappelijke verschijnselen, tegenover dezulken die de ware oorzaak en drijfkracht van de ontwikkeling der beschaving zien in de geleidelijke ontplooiing van het verstandsleven.

Afgescheiden van die laatste vraag is opgemerkt, dat er geen verstandelijke arbeid is, of hij gaat gepaard met gevoelstonen. Het gevoelsleven is van den grootsten invloed op onze aandachtsvestiging, die voor een groot deel een affectieven toestand vertolkt, welke slechts

Sluiten