is toegevoegd aan uw favorieten.

Inleiding tot de wijsbegeerte

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

en zoolang hij deel uitmaakt van zekere gemeenschap. Leefde hij alléén op een onbewoond eiland, hij zou kunnen doen en laten wat hij wilde zonder eenige sociale verplichting, en zonder eenige gewetenswroeging zijn neigingen kunnen volgen. Eerst door de samenleving met anderen rijst bij hem een besef van goed en kwaad, worden begrippen van recht en onrecht bij hem geboren; en terecht merkt Tarde op, dat de individualistische moraal met hare zoogenaamde plichten jegens onszelven, zeker niets anders is dan een inwendige weerklank van de sociale moraal.

In verband met dit sociaal karakter van het zedelijk oordeel is het niet te verwonderen, dat ook de heerschende zeden daarop een grooten invloed oefenen. Het nauw verband tusschen die beide blijkt reeds genoegzaam uit de overeenkomst in beider benamingen. In 't algemeen zijn de zeden voorafgegaan aan de zedelijkheid, en eerst na verloop van tijd als „ zedelijk" gestempeld; vooral wanneer zij begonnen te verouderen en haar oorspronkelijke macht en invloed dreigden te verliezen. Zoodoende is het mogelijk dat zeden, ook al zijn de omstandigheden die haar recht van bestaan gaven reeds lang verdwenen, toch nog in stand blijven en worden hooggehouden. De zeden berusten wel is waar niet altijd op een voorafgaand oordeel omtrent goed en kwaad, maar evenmin zijn zij te beschouwen als iets dat niets met het zedelijk gevoel zou te maken hebben; want zij vertolken zekere heerschende sociale