Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Voraussetzung der Ethik." Eene wetenschap toch van de uitingen van een waarlik vrijen wil is uit den aard der zaak eene ongerijmdheid; en gelijk iedere beoefenaar der psychologie zich vanzelf plaatst op een deterministisch standpunt, zoo moet ook in de ethiek noodwendig worden uitgegaan van de stelling, dat voor een bepaald persoon op een bepaald tijdstip en onder bepaalde omstandigheden slechts ééne handelwijze mogelijk is.

Immers, bestaat er een doorloopende en onafgebroken reeks van oorzaken en gevolgen, dan is elke onderbreking dier continuïteit door een ingrijpenden vrijen wil in onverzoenlijken strijd met het causaliteitsbeginsel, onverschillig hoe groot of klein die onderbreking zij. Ook de wil is niet onttrokken aan de denknoodwendige wet van oorzakelijkheid. Het aannemen van een vrijen wil is de invoering van een onberekenbaren, aan toeval en willekeur onderhevigen factor, die alle logische gevolgtrekking onmogelijk maakt. Dat wij nochtans ons inbeelden wilsvrijheid te bezitten, is, naar reeds Spinoza opmerkte, eenvoudig een gevolg van onze onwetendheid aangaande de voorafgaande reeks van omstandigheden, die ons willen bepalen. Ons psychisch leven is zóó ingewikkeld, dat wij zelden al die determineerende oorzaken doorzien. Maar evenmin als wij, hoewel in de wereld der stoffelijke verschijnselen niet alles kunnende verklaren, daar toch niet het bestaan van willekeur en vrijheid veronderstellen, evenmin geeft ons gebrekkig doorzien en begrijpen van alle

Sluiten