is toegevoegd aan je favorieten.

Het wezen van den menschelijken hoofdarbeid

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

voort uit het aanleggen van een verkeerden maatstaf, omdat men van de vooronderstellingen, van de verhoudingen afziet, op grond waarvan de vreemde verstandigheid van de eigene verschilt. Daar waar de menschen in hun geestelijk meten, daar waar zij in hun kennis uit elkaar gaan. verhouden zij zich tot elkaar, als de thermometers van Reaumur en Celsius, waarvan de eene het kookpunt met 80 aanduidt, terwijl de andere het 100 noemt. Ken verschillende maatstaf is de oorzaak van een verschillend resultaat. Op zoogenaamd moreel gebied ontbreekt die wetenschappelijke eenparigheid, waarin wij ons in fysieke zaken verheugen, omdat ons daar de eenparige maatstaf ontbreekt, waarover de natuurwetenschap het reeds lang eens geworden is. Het verstandige, goede, rechte enz. wil men zonder ervaring, zonder hulp van de empirie, spekulatief erkennen. De spekulatie wil de oorzaak aller oorzaken, de matelooze oorzaak; de waarheid „op zich zelf," de waarheid zonder vooronderstelling, de matelooze waarheid; het mateloos goede, mateloos verstandige enz. Mateloosheid is het principe van de spekulatie, onbeperkt uiteengaan, d. w. z. oneenigheid haar praktijk. Wanneer de aanhangers van den een of anderen positieven godsdienst ten opzichte van hun moraal eensgezind zijn, dan hebben zij het aan den positieven maatstaf te danken, die de dogma's, leeringen en geboden hun verstand aan de hand geven. Wanneer' wij anderzijds met het reine verstand willen kennen, zal de afhankelijkheid daarvan van den een of anderen maatstaf door onreine, d. w. z. individueele kennis blijken.

Maat der waarheid of der wetenschap in het algemeen is de zinnelijkheid. De maat der fysieke waarheden zijn de verschijnselen van de buitenwereld, maat der moreele waarheid is de aan behoeften rijke rnensch. De manier van handelen van den mensch wordt hem door zijn behoefte gegeven. Dorst leert drinken, nood leert bidden. De behoefte leeft in het zuiden zuidelijk, in het noorden noordelijk, beheerscht tijd en ruimte, volken en individuen, gebiedt den wilde het jagen, en den gourmand het slempen. De menschelijke behoefte geeft aan het verstand de maat tot het meten van het goede, rechte, slechte, verstandige enz. Wat met onze behoefte overeenkomt, is goed, het tegenstrijdige slecht. Het lichamelijke gezwel van den mensch is het objekt van de moraalbepaling, het objekt van het „praktische verstand", üp de tegenstrijdige verscheidenheid der menschelijke behoeften wordt de tegenstrijdige verscheidenheid van de moreele bepalingen gegrond. Omdat de feodale gildebroeder in de beperkte en de moderne industrieridder in de vrije konkurrentie prospereert, omdat de belangen tegenstrijdig zijn, zijn de beschouwingen tegenstrijdig, en de een vindt met recht dezelfde instelling