Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

algemeene type van het menschelijke lichaam kennen, maar dat ook slechts onder voorwaarde, dat zij aan het kenvermogen geen individueel, maar een algemeen materiaal aanbiedt. Wanneer de natuurwetenschap de gezamelijke menschheid in 4 of 5 rassen indeelt, als het ware haar fysionomische wet opstelt, in de werkelijkheid dan later nog personen of volksstammen tegenkomt, die zich door hunne vreemde eigenschappen in geen bepaalde fraktie laten onderbrengen, dan is toch het bestaan van deze uitzondering geen misdaad tegen de fysieke wereldorde, maar slechts een bewijs van de gebrekkigheid van onze wetenschappelijke indeeling. Wanneer daarentegen de heerschende meening de een of andere handelwijze algemeen verstandig of onverstandig heet, en dan in het leven op tegenspraak stoot, gelooft zij zich den arbeid der kennis te kunnen besparen, doordat zij den tegenstander het burgerrecht in de zedelijke wereldorde ontzegt. lnplaats van zich door het bestaan van tegenstrijdige feiten van de beperkte geldigheid van den regel te overtuigen, koopt men deze, door terzijdestelling der tegenstrijdigheid, een goedkoop absolutisme. Dat is een dogmatisch ontzeggen, een negatieve praktijk, die het object als onbehoorlijk ignoreert, maar geen positief kennen, geen scherpzinnig weten, dat juist door opsporing der tegenstrijdigheden zich zelf dokumenteert.

Verlangt derhalve onze taak de opsporing van het menschelijkredelijke kortweg, zoo verdienen een zoodanig praedikaat slechts handelwijzen, die zonder uitzondering voor alle menscheti, in alle tijden en onder alle omstandigheden doelmatig zijn — dus onbetwistbare en in zoover nietszeggende onbepaalde algemeenheden. Dat fysiek het geheel grooter is dan het deel, dat moreel het goede voor te trekken is boven het slechte, is zoo'n algemeen, daarom onbeteekenend, onpraktisch kennen. Het voorwerp van het verstand is het algemeene, maar — het algemeene van een bijzonder voorwerp. Het praktiseerende verstand heeft te doen met het enkele, bijzondere, met de tegenstelling van het algemeene, met bepaalde, bijzondere kennis. Om in de fysika te kennen, wat geheel en wat deel is, vooronderstelt gegeven verschijnselen of objekten. Wat moreel het voor te trekken goede, en wat het slechte is, vooronderstelt tot de opsporing een bepaald, gegeven, speciaal kwantum van menschelijke behoeften. Het algemeene verstand, met zijne algemeene eeuwige waarheden is een hersenschim der onwetendheid, die het recht dei individualiteit in heillooze banden knevelt. Het werkelijke, ware verstand is individueel, kan slechts individueele kennis voortbrengen, die niet verder algemeen is, dan haar een algemeen materiaal te gronde ligt. Verstandig in het algemeen is slechts dat, wat ieder

Sluiten