is toegevoegd aan uw favorieten.

Proceshervorming

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

de ondervinding den rechter het nut van dezen maatregel meer en meer zal doen inzien."

Er straalt, in deze beschouwing der Commissie, eene vergoelijking door, van de stelling des burgerlijken rechters, welke, wellicht geschikt om zijn geweten te sussen, mij allerminst gegrond voorkomt. Ik heb het oog op haren aanhef, waarin formeele, tegenover absolute waarheid wordt gesteld.

Reeds deze tegenstelling is, in processueelen zin (en daarover spreken wij immers ?), valsch. Dat absolute waarheid, voor ons menschen, niet bereikbaar is, weten wij, sinds de heerlijke parabel van Lessing: „Wanneer de Algoede mij tot zich deed komen, „in zijne rechterhand houdend: de waarheid, en in zijn linker: „het streven naar waarheid, en mij zeide: kies, — ik zou, eerbiedig buigend, de gave der linkerhand aanvaarden, met de „woorden: Vader, de waarheid is voor U alléén."

Niet tusschen fonneele en absolute waarheid derhalve moet onderscheiden worden, maar tusschen forineele en materieele waarheid. Stelt een rechter zich tevreden met: „de bewijsmiddelen, „die tot zijne kennis gekomen zijn", dan legt hij, berustend, zich neer bij formeele waarheid. Treedt hij handelend op, vorscht hij zelf met alle hem ten dienste staande middelen, — binnen de processueele grenzen, natuurlijk — dan verkrijgt hij niet altoos, maar begeert materieele waarheid. Dat, in het een en in het andere geval, de modus procedendi des rechters, hoe verschillend, één en hetzelfde resultaat hebben zou, op grond van de uitspraak der Commissie : „de waarheid is één", loochen ik, met de meeste beslistheid.

Laat ons, in ernstige vragen als deze, niet tot woordenspel onze toevlucht nemen.

Juist dat de rechter „gebonden" is, niet enkel aan hem voorgelegde bewijsmiddelen, maar aan heel den afgebakenden procesgang, dien het partijen behaagt te volgen, juist die volgzaamheid, juist dat gemis aan eigen optredingsvermogen, pro re nata, dit