Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

en wetens, als ware het een zuiver werktuig, buiten de ethische sfeer is geplaatst. Deze beschuldiging worde onmiddellijk gestaafd, want het onverdachte getuigenis van Ihering geeft haar weer, maar — niet als beschuldiging.

Hij zegt: „Dat het proces bij het begin der geschiedenis in die mate naar den voorgrond zich dringt, verklaart zich op zeer eenvoudige wijze. Het proces is eene „inrichting, die, onbestreden, aan nadenken en berekening „zijnen oorsprong dankt, want wie ook nog zoo zeer „van meening zijn mocht, dat de volken hunne rechtsbegrippen mede ter wereld hebben gebracht, wat het „proces aangaat, zal ook hij moeten toegeven, dat zij het „maken, eerst zoeken en beproeven moeten, tot zij het „juiste vonden. Vandaar dat proceshervormingen tot het „oudste in geheel de rechtsgeschiedenis behooren, zij beduiden juist dat tijdvak van het zoeken; daarom echter „ook worden zij, later, in vergelijking met de veranderingen „van het materieele recht, zoo zeldzaam, want wanneer „het juiste in het proces eens gevonden is, behoeft men „niet meer te zoeken en veranderingen in de volksbe„schouwing, en het leven enz. oefenen op het proces, „waarbij niet sprake is van zedelijke denkbeelden, maar „enkel van doelmatigheid, een heel wat geringeren invloed, „dan op de instellingen van het materieele recht." (1)

(I) Ihering, Geist enz., t a. p. blz. 18.

Sluiten