Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

bruik te maken van hun positie, omringd als ze zijr door lieden die er belang bij hebben om hen de dingen te toonen onder een bedriegelijk licht. Ah wandelden zij 's nachts verkleed rond als Haroen a Raschid, het zou hun onmogelijk zijn de geheele waarheid te leeren kennen, hun handelingen leider tot valsche gevolgtrekkingen, van het uitgangspunt af afgeleid van het doel onder den invloed van eer gril, van aarzelingen, van dwalingen en fouten, vrij willige en onvrijwillige, begaan door de agenten die belast zijn met de verwezenlijking.

Er zijn echter gevallen waarin zeer zeker het werk der chefs, koningen, vorsten of wetgevers, op zich zelf goed is of althans zuiver van alle bijmengselen; in die omstandigheden hebben de openbare meening, de gemeenschappelijke gedachte, de wil van anderen de vorsten gedwongen tot handelen. Maar dan is het initiatief der meesters slechts schijnbaar; zij geven toe aan een druk die noodlottig zou kunnen zijn en die ditmaal nuttig is; want de schommelingen der menigte toonen zich even dikwijls in vooruitgaanden als in achteruitgaanden zin; te meer zelfs als de de maatschappij zich bevindt in een toestand van algemeenen vooruitgang. De geschiedenis van het hedendaagsche Europa, van Engeland vooral, biedt ons duizend voorbeelden van billijke maatregelen, die geenszins voortspruiten uit den goeden wil der wetgevers, maar die door de anonieme massa hun opgelegd werden: de onderteekenaar van de wet, die er zich de verdienste van toekent in de oogen der geschiedenis, is in werkelijkheid slechts de man die de beslissingen door het volk, zijn waarachtigen meester, genomen, registreert. Toen de graanrechten

Sluiten