Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ring van het recht van individueel insitiatief, door de vrijmaking der geesten die de priesters in een slaafsche onkunde hadden gelaten: men geloofde dat de menschen nu hun eigen meesters zouden zijn, door de onafhankelijkheid der gedachte aan elkaar gelijk. Maar men weet nu dat de hervorming ook werd de samenstelling van andere gezagskerken tegenover de kerk, die tot hiertoe het monopolie der geestelijke slavernij in bezit had gehad. De hervorming verplaatste de fortuinen en prebenden ten voordeele van de nieuwe macht en van tijd tot tijd ontstonden nieuwe orden, Jesuïten en kontra-Jesuïten, om het volk onder nieuwe vormen uit te zuigen. Luther en Kalvijn spraken tegenover hen die hun zienswijze niet deelden, dezelfde wreede onverdraagzame taal als de heilige Dominicus en Innocentius III. Evenals de Inquisitie lieten ook zij bespioneeren, vierendeelen, gevangen zetten, verbranden; hun leer onderstelde gelijkelijk in beginsel de gehoorzaamheid aan de koningen en aan de tolken van het „woord Gods"

Er bestaat ongetwijfeld een verschil tusschen den protestant en den katholiek. (Ik spreek over hen die het zijn in alle oprechtheid en niet enkel uit familiegewoonte.) Deze is weer kinderlijk geloovig, geen enkel mirakel verwondert hem; gene doet een keus uit de mysteries en houdt met des te meer taaiheid vast aan diegenen, welke hij meent gepeild te hebben; hij ziet in zijn godsdienst een persoonlijk werk, zooveel als een schepping van zijn genie. Als de Katholiek ophoudt te gelooven, houdt hij op christen te zijn, terwijl de redeneerende protestant alleen in een nieuwe sekte gaat, als hij zijn verklaringen van het „woord Gods" wijzigt; hij blijft volgeling van Christus, een

Sluiten