Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

hopigen het aanraadden zonder het zeiven te durven en zooals legioenen ongelukkigen, elk jaar in grooter aantal, het doen?

Het eerste element van de evolutionaire kennis toont zich aldus aan ons; de sociale toestand schijnt ons naar alle kanten slecht. „Het lijden kennen" — dit is het allereerste voorschrift van de Buddhistische wet. Wij kennen het lijden! Maar „hoe eraan te ontsnappen?" zietdaar de tweede periode van de kennis. Wij beginnen dit ook te weten, dank zij de studie van het verleden. De geschiedenis, hoe ver als wij erin opklimmen in de opeenvolgende eeuwen, hoe naarstig wij de maatschappijen en volkeren rondom ons bestudeeren, die der beschaafde of barbaarsche, der goed ingerichte of primitieve, leert ons dat elke gehoorzaamheid een afzwering is, dat elke slavernij een vervroegde dood is; zij zegt ons ook, dat elke vooruitgang verkregen wordt in verhouding tot de vrijheid, de gelijkheid en de spontane overeenstemming der burgers; dat elke eeuw van ontdekkingen werd een eeuw, waarin de godsdienstige en politieke macht verzwakt was door mededinging en waarin het menschelijke initiatief een bres heeft kunnen vinden om door te glijden, evenals een hoop gras groeit tusschen de losgegane steenen van een paleis. De groote perioden van kunst en wetenschap, die gedurende den loop der eeuwen elkaar opvolgen in lange termijnen, de Atheensche periode, die der Renaissance en die van de moderne wereld, vonden altijd haar ontstaan en groei in tijden van onophoudelijk vernieuwden strijd en van „anarchie," aan de energieke menschen althans de gelegenheid aanbiedende om voor hun vrijheid te vechten.

Sluiten