Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

die zich m de plaats der vorsten stelde, moesten ue inboorlingen een gedeelte der voortbrengselen tegen een lagen prijs aan haar leveren. Onder de Engelschen (1811) trad het landrentenstelsel voor het monopoliestelsel der Compagnie in de plaats. Handel en landbouw werden vrij verklaard, doch daarvoor moest iedere dessa eene zekere belasting betalen. Toen in 1816 Java aan Nederland terugkwam, bleef het landrentenstelsel van kracht. In den financiëelen nood van 1830 nam men zijne toevlucht tot het Cultuurstelsel van graaf Van den Bosch. Men wilde daardoor den landbouw zooveel mogelijk richten op de voortbrenging van producten, die eene aanzienlijke winst voor liet moederland afwerpen. Er werd bepaald, dat eene dessa, die het 1/5 deel harer rijstvelden afzonderde voor de teelt van een gewas voor de Europeesche markt en niet meer arbeid vorderende dan de rijstbouw, vrij zou zijn van de betaling der landrente. Thans behoort het Cultuurstelsel geheel tot de geschiedenis; de nog bestaande koffie-cultuur toch bestond reeds lang vóór 1830.

De Nederlandsche Handelmaatschappij, in 1824 opgericht, met het doel 0111 den handel, ook op onze overzeesche bezittingen, te bevorderen, is bij contract met de Regeering belast met het overbrengen van de Gouvernementsproducten (koffie, tin, kina) naar het moederland en het vervoeren, volgens bepaald tarief, van personeel en materieel voor den kolonialen dienst en liet verkoopen bij publieke veilingen van de uit Indië aangevoerde Gouvernementsproducten tegen vast commissieloon. De Handelmaatschappij bezit geene schepen.

§ 38. Soeniatra is 13 maal zoo groot als Nederland; het aantal inwoners wordt opgegeven als ruim 3 millioen. Op Soeniatra strekt zich een bergland, gewoonlijk samengevat onder den naam Boe kit Bar i san, langs de westkust uit, van Koningspunt naar den Vlakken Hoek, menigmaal tusschen zich en de zee kleine vlakten openlatende. Tusschen de ketenen liggen lengtedalen (één ten Z. van het Tobameer; daarop volgen er naar 't Z. twee naast elkander, terwijl in 't Z. des eilands zich meer lengtedalen vertoonen) of hoogvlakten, als die van de Bataklanden (waarin het Tobameer, 910 M.) en die van

Sluiten