Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

richt in de schooi onmogelijk wordt, zon voorzeker niet geleid hebben tot een onderwijs, 'twelk den naam van Christelijk niet meer kon dragen. Ja, »de Staat zon geene verordeningen op het onderwijs, welke, in den grond, tegen het wezen vau elke Christelijke Gezindheid gericht zijn, vastgesteld, veel minder gehandhaafd hebben, indien niet de overgroote meerderheid der Hervormde Geestelijkheid dergelijke strekking goedgekeurd, vier en dertig jaren met het loflied op de bestaande schoolinrichtingen ingestemd, een algemeen Christendom, met verzwijging van elke hoofdwaarheid des Evangelies, als het Evangelie voor kinderen beschouwd, en zichzelve en anderen met ijdele onderscheiding van onderwijs en opvoeding, van leerstellig, historisch en zedenkundig onderricht had gepaaid, alsof de volksschool eene inrichting van volksonderwijs en niet van volksopvoeding was; alsof er voor kinderen eene zedenkunde of eene Bijbelsche geschiedenis, zonder verkondiging van de leer der zaligheid kon bestaan." De Z.-Hollandsche en andere Synoden hadden in 1800 wel schoone beloften gedaan, maar daarbij was het gebleven.

HOOFDSTUK XVI.

Invloed der Philantropijnen op het onderwijs in Nederland. -- Mr. I. da Costa's „Bezwaren". — Het opgedrongen schoolstelsel de oorzaak van de splitsing der Nederlanden in 1830.

Wij merkten reeds op, dat A. v. d. Ende van 1794 17i)o baron Torck, Heer van Roozendaal, naar Duitschland vergezelde en dat hij zich bij die gelegenheid op de hoogte stelde van het schoolwezen aldaar. Op deze reis leerde hij ook de schoolhervorming, die de erfheer Rekahn von Rochow op zijne goederen had tot stand gebracht, kennen. Rochow was op onderwijsgebied een volgeling van Basedow, Campe, Salzmaun, enz., en de veranderingen, die hij in het schoolwezen op zijne goederen aanbracht, werden vooral inOost-Fiiesland nagevolgd. Bij zijne terugkomst in het vaderland vatte ^ an den Ende het voornemen op, in zijne gemeente Roozendaal de denkbeelden van Rochow omtrent de school in practijk te brengen, maar zijne pogingen stuitten af op de onbekwaamheid en ongeschiktheid van

Sluiten