Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Ons rest nu nog de vermelding van enkele, op zich zelf staande, kleinere kringen van Nieuwlichters.

In enkele berichten vonden wij ook Papendrecht onder de afdeelingen genoemd (J); ik heb echter geen spoor van deze afdeeling kunnen vinden.

Mr. Quack vermeldt nog eene nederzetting te Polsbroek, waar zij „een korte poos een huis gehad hebben, waar zij een gemeenschappelijk leven hadden ingericht. Toen hunne middelen opgeteerd waren, zijn zij ook daar uiteengespat en heeft het volk zich elders verspreid. De naam : „Lieve-vadertjes-goed," waarmede zij in de wandeling wel eens werden aangeduid... stamt, zegt men, van Polsbroek." (s)

Ook in den omtrek van Gorinchem waren in enkele dorpen een paar kringen gevormd. Mr. Quack verhaalt daarvan het volgende. (3)

„De heer Oort was in 1863 predikant ie Heukelum bij Gorkum geworden. Aldaar trof hij enkele van die Nieuwlichters aan. Er woonde namelijk te Heukelum een boer, die met vrouw en kinderen vroeger te Zwijndrecht had geleefd, een volgeling van Stoffel Muller was geweest, en die nu een klein troepje boeren om zich heen vergaderde. Veel bijzonders viel er oogenschijnlijk niet van hen te zeggen. Wanneer ontevredenheid over de ongelijkheid der bestaande, maatschappelijke toestanden op zich zelf voldoende is om iemand tot communist te stempelen, dan waren zij communisten. Een organisatie der gemeenschap was echter niet bij hen te vinden. <-Wel kwamen zij iederen avond samen, maar hun werkzaamheden schenen ingekrompen tot de aandachtige lezing van de krant (de Nieuwe Rotterdammer). Overigens scheen hun theologie een soort van zwervend panthëisme. De heer Oort herinnert zich nog, dat één van hen, die veel in varkens handelde, en daarom den bijnaam droeg van Teun de Keu, hem eens vroeg: „Dominé, gelooft gij niet, dat God evenzoo goed in mijn varkens zit als in mij ?" — waarop het den predikant niet veel moeite kostte te antwoorden: „Ja Teun, dat zal wel waar zijn."

(.Maar behalve dat vage pantheïsme, trof hij bij hen nog iets anders en sterk sprekends. Zij geloofden namelijk allen aan den

(') B. v. Quack. „Uit de eerste dagen." blz, 1.

(l) Gidsartikel blz. 258.

(3) Gidsartikel blz. 259, naar aanleiding van persoonlijke mededeelingen van den heer A. J. Oort,

Sluiten