Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ven de dierenwereld had verheven. Met al de kracht van een buitengewoon kunstenaar heeft hij dat alles in één oogenblik vereenigd. Maar daarin ligt de pelgrimstocht van ontelbare geslachten op aarde opgesloten. Boven deze bedevaart wapperen, als vaandels, de namen der volkeren, der groote cultuurstaten, der ideeën. De wonderbare oogen van dit kind zijn geen gaten, — zij staren niet uit de werkelijkheid naar de eeuwige duisternis. Maar daarin ligt iets als eene droomerij, die zich uitstrekt over eindelooze ruimten en tijden, — een deel van den herinneringsdroom der menschheid, die de kracht van den kunstenaar tot één oogenblik bij het individu samengevat heeft ....

In het wezen harer lichamelijke gestalte is deze Madonna eene vrouw. In de omgeving van Rafaël zullen er gestalten geweest zijn, die volkomen op haar geleken, die de beschouwer, als het aardsche model in vleesch en bloed, eruit zou herkend hebben. De nauwste betrekkingen zijn verdwenen, — met den ondergang van Rafaël als menschelijk individu, welks schedel rust in de rotonde der oude heidensche goden van het Pantheon te Rome, is ook al het t e persoonlijke — wellicht de schim van stevige, opgewonden, verliefde maagden, die op de vrome vereering van de Madonna door de strenge geloovigen storend zou gewerkt hebben — weggetooverd in de groote vergetelheid, met zoovele andere, door rozen getooide liefde voor het menschelijke, welke eene zekere verwantschap moet gevoeld hebben met het lot der ééndagsvlieg, met hare twee uren van liefde .... Maar van al die persoonlijke betrekkingen blijft slechts de vrouw.

De mensch verschijnt op het wereldtooneel, in twee geslachten gesplitst. Man en vrouw. Dat is niet eerst verworven in de groote reeks tusschen gorilla en Rafaël. De opkomst van eene hoogere organische ontwikkeling heeft met die scheiding een aanvang genomen. Zoowel in het dieren-, als in het plantenrijk. Eene onafwijsbare natuurnoodwendigheid, van welke ik u later zal vertellen, moet daartoe

Sluiten