Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

was het openbaar dispuut, in het polderland was het persoonlijk geloofsgetuigenis het propagandamiddel.

De invoering der hervorming kreeg bijna overal in de zwitsersche vrije steden op de volgende wijs haar beslag. Wanneer eenmaal de dwalingen en misbruiken van het pausdom in eenige stad door private personen lang genoeg bestreden waren, werden op aandrang der burgers, daar de magistraat het toestond of althans niet kon beletten, openbare twistgesprekken over de strijdpunten gehouden, óf voer de hoofden van beide partijen, óf voor het volk. Meestal leden de verdedigers van het roomsche geloof de nederlaag, en werden kapel en altaar voor goed verlaten. Weldra namen nu senaat en volk plechtig, en zeer dikwijls eenparig, het besluit, van godsdienst te veranderen. Een openbaar edict verscheen. De mis en de andere gebruiken der roomsche kerk werden afgeschaft verklaard, de prediking der evangelieleer werd ingesteld, en de reformatie was voortaan een deel der staatsregeling.

De burgerlijke overheid verkreeg en behield zoodoende grooten invloed op den gang der kerkelijke zaken Zij was van twistgedingen en haarkloverijen afkeerig. Aan haar danken wij wellicht den bijbelschen eenvoud der zwitsersche confessies.

Op bovongenoemde wijs ontstonden met name de theses (stellingen) van Zwingli van 1523, de züricher inleiding van hetzelfde. jaar, de berner theses van 1528, en do berner synodus van 1532. Allen vóór-calvjjusche belijdenisschriften.

In Genève, de moederstad der gereformeerde kerken, arbeidde sedert 1532 de vurige "Willem Farel, meer opwekkend dan ordenend. In Juli 1536 leidde Gods

Sluiten