Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Constantinopel stoven de vluchtelingen. Tot op Ceylon verstond men hun jammerklachten. De oude en de nieuwe wereld het schandtooneel van Lodewijk XIY ').

1) Het edict van Nantes 1598 van Hendrik IV verzekerde den Htigenoolen geloofsvrijheid, openbare godsdienstoefening met beperkingen, volledig staatsburgerrecht, en groote rechten eener politieke corporatie. Kardinaal Richelieu vernietigde de staatkundige macht der Hugenooten, maar bevestigde hun kerkelijke rechten door het genade-edict van Nismes 1629. Lodewijk XIV hief het edict van Nantes op 1685. Maclaine, Histoire de 1'édit de Nantes. J. Blanquis, La révocation de 1'édit de Nantes a Rouen. Suivi de Notes sur les Protestants de Rouen & cette occasion par E. Lesens. Rouen 1N55. En in 't algemeen G. van Polen z, Ges. d. französ. Calvinismus bis zur Nationalversammlung i. J. 1789, Gotha 1857- '69, 5 Th. Eng. et Em. Haag, La Franse Protestante, ou vies des protestants francais qui se sont fait un nom dans 1'histoire, Paris 1853—'59, 10 vol. M. Ch. Weisz, Histoire des refugiés protestants de France, 1853.

Rome heeft door geheime genootschappen de herroeping van liet edict van Nantes voorbereid. Ze ging haar eigen uitwassen tegen, beperkte haar bijgeloovigheden, en vermenigvuldigde haar weldadigheids-oefeningen, alles oui met het Protestantisme te concurreeren. Teekenend was de rol van Rossuet. Officieel had hij niets te doen met «de samenzwering der vromen». Officieus steunde hij haar. De cabale leverde aan Molière het motief voor zijn Tartulle. Rome droeg in Frankrijk het edelst voorkomen onder het régime van het edict van Nantes. Nauwelijks is het edict herroepen, of men vervalt in de zwelgpartijen van de Régence, terwijl in de verte de grijnslach van Voltaire zich vertoont. Prof. Raoul Allier, La cabale des dévots 1626 1666, Paris 1913. Over de woede dei' vervolging in Frankrijk 1685 Sander, De voorzienigheid, St. II, 187 v.

Vervolging vooral sedert het streng edict van Mei 1724 van Lodewijk XV op raad van kardinaal André Hercule de Fleury, zijn opvoeder en sedert 1720 ministerpresident. Weisz, Ilist. des ref. piot., T. II p. 320. Walsche Actes synodaux van 1725, art. LX, en 1726, art. XXXV11. C. de Renneville, Hist. v. d. bastilje of inquisitie van Staat in Frankrijk. A. Ypeij, Ges. v. d. Chr. Kerk in de aclitt. eeuw, dl. VI Utrecht 1805, één vervolgingsdeel, over Frankrijk 374-393. Van 1724-35 zijn 3a 4 millioen I'ransche Protestanten uitgeweken, gebannen, gevangen en omgebracht. Omstreeks 1774 werd het getal Gereformeerden in Frankrijk nog geschut op 1,700,000. In Zuid-Frankrijk bereikte de vervolging omstreeks 1752 haar hoogsten trap. Daarop begonnen in het donker vrijgeesten en fraaie vernuften hun scherpe pijlen af te schieten op bloedgierige kerkvorsten. Voltaire, Over de verdraagzaamheid. Sinds schaamde de geestelijkheid zich. In 1762 was de rijke koopman Jean Calas te Toulouse het laatste slachtoller. A. Coquerel, Jean Calas en zijn huisgezin, Arnh. 1861.

Sluiten