Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Onder invloed der wijsbegeerte van Aristoteles had de scholastieke beoefening der theologie aan al onze hoogescholen zich de eereplaats veroverd. Tegen haar dienden Coccejus in naam der Heilige Schrift, de wijsgeer Cartesius namens de rede een krachtig protest in. Dit verwekte hooggaande twisten in school en kerk. De Staten van Holland vaardigden 26 September 1656 een resolutie uit tegen de vermenging der filosofie met de theologie, en het misbruik der vrijheid in het filosofeeren ten nadeel der Heilige Schriftuur. Tevens werd de filosofie van Des Cartes verboden. De resulutie heeft aan de synode van Delft 1657 (art. 45) „een uytnemend groot genoegen gegeven" en werd met een synodalen „danckbrief" aan de Staten beantwoord ').

Een andere vreugd beleefde de kerk aan een opzienbarend boek, ter perse gelegd door Spinoza's vriend Lodewijk Meijer2). In 1667 verscheen de Hollandsche vertaling. „De philosophie, d' uytleghster der H Schrifture, Vrijstadt" [= Amsterdam]. De synode van Dordrecht 1666 (art. 10) waakte er tegen. Na de staatsomwenteling van 1672 werd het door Willem III in '74 verboden.

Desgelijks vigileerde de synode van Schiedam 1670 (art. 10) tegen „een boeck, geintituleert: „Tractatus Theologico-Politicus", soo vuyl en godslasterlijk, als men weet, dat ooyt de werelt gesien heeft, en waerover haer de E. Synodus op het hooghste moet bedroeven". Blijkens zijn volledigen titel was dit tractaat een krachtig

pondeerende synoden. N-Holland 1663 art. 55: „Van 't formulier des gebeds, ten opsieht van 't gebesoignieerde met den correspondens Frisiae". (Vgl. Dr. Knuttel, Inleiding van Acta IV, blz. XXIV—XXVI). En art. 60: „Aanneminge van liet nieuwe formulier van bidden''.

1) Dr. A. v. d. Klier, Specimen liist.-tlieol. de Johanne Coccejo anlischolastico, Traj. ad Rh. 1859 diss. Dr. J. A. Crainer, Abraham Ileidanus en zijn Cartesianisme, Utr. 1889 diss.

2) Philosophia S. Scripturae interpre», Eleutheropolia [Vrijstad = Amsterdam] 1666.

Sluiten