Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gronden en maximen van de Republike van Holland en West-vriesland", in 1669 te Leiden en Rotterdam anonym verschenen, is omwerking en uitbreiding van den in 1662 anonym uitgegeven „Intrest van Holland ofte gronden van Hollands welvaren". De schrijver Pieter de la Court werd in 1662 door den Leidschen kerkoraad ter verantwoording geroepen, omdat in dien „Intrest" voor kerk en predikanten veel aanstootelijks voorkwam. Hij deelde mee, dat het handschrift hem afhandig gemaakt en buiten zijn weten gedrukt was. Ook waren twee hoofdstukken, juist het aanstootelijke bevattende, door een ander ingevoegd.

Historici als Van Rees, Fruin en Veegens houden den raadpensionaris Johan de Witt voor den schrijver dier hoofdstukken. De uitgaaf van 1669 bevatte ze evenzeer. Volgens het Handboek van Groen van Prinsterer werd het privilege of octrooi eenigszins bij overrompeling gegeven

Is de Witt werkelijk de schrijver der beide hoofdstukken?

1) Zeer opmerkelijk is wat plaats had met het hoek Aanwijzing der heilzame maximes van dt Republiek van Holland en West-Friesland, geschreven onder den invloed van de Witt. — 10 Deo 1668; een, door den Raadpensionaris geleekend octrooi voor 15 jaren, toen eenigen in 't laatst van de week en hij het scheiden der vergadering van Holland absent waren ; daarentegen (28 Mei 1669) Resolutie der voltallige vergadering, waarbij het octrooi, als sub- en obreptief [door verrassing of verschalking, en list ol misleiding] verkregen, ingetrokken en het boek verboden is op straffe van f 600: „omdat liet in vele passages injurieus, lasterlijk en ten hoogste detestabel is". Handboek d. ges. v. h. vaderland, door Mr. Groen v. Prinsterer, 4de druk, Amst. 1875, 318. Beroept zich op F. A. A. Mignet, Négotiations relatives a la succession d'Espagne.

Het verderfelijk politiek beginsel waarvoor Jan de Witt leefde en stierf, wordt het best gekend uit het „Intrest van Holland". Dit boekje predikt het zuiverste separatisme. Holland ontdoe zich van de overige gewesten. En splitse zich in onderscheiden landen en steden. Weg dus met de Unie van Utrecht 1579 en met den Oranjevorst. Dit on-nederlandsch beginsel deed ons Antwerpen, Brazilië, Nieuw-Nederland en in 1672 bijna onze onafhankelijkheid verliezen. Beginsel en pamflet uitstekend toegelicht door Mr. Dr. C. O. P. baron Creutz, Eene anti-nationale gedachte, in Stemmen des tijds, Utrecht IV (1915), 257—269.

Sluiten