Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

logisch-ethisch verschijnsel, dat klankverandering ten gevolge heeft. Dat verschijnsel nu moge bij individuen, wier geringe energie men kent, nog vrij gemakkelijk te constateeren zijn, bij geheele volken gaat dat niet; en juist tot algemeene taalverschijnselen bij een volk of eene menschengroep moet de taalwetenschap zich uit den aard der zaak bepalen, al kunnen individueele verschijnselen daarbij uitstekend tot opheldering dienen.

Menschen, die uit lamlenderigheid slordig spreken en bij moeielijke klankverbindingen assimileeren of weglaten, zijn er genoeg. Men hoort in Holland meermalen zaddoek voor zakdoek, Amstedam voor Amsterdam zeggen: ongetwijfeld uit tegenzin tegen de inspanning, die er voor het juist articuleeren wordt vereischt. Ook de Engelsche aristocratie, die aan de r een' «'-klank geeft, kan te loom genoemd worden, om goed te spreken, te eer nog omdat ook over het algemeen de klankwijzigingen der Engelsche taal op slaptongigheid wijzen. Of dat samenhangt met eene grootere physiologische neiging in de spraakorganen der Engelschen om arbeid te besparen, of van zuiver ethischen oorsprong is en dan misschien door voortdurende bewuste herhaling ten slotte automatisch is geworden, wensch ik evenmin te beslissen, als de vraag te beantwoorden, of men deze neiging mag formuleeren als zucht om bij het woord de krachten te sparen, ten einde er voor de daad meer over te houden.

Dit is echter zeker : de klankovergang, waarvoor de oorsprong kan gezocht worden bij de physiologisch-ethische gemakzucht van enkele individuen, wordt algemeen öf door het zuiver physiologisch proces der erfelijkheid öf door het zuiver psychisch proces der bewuste navolging. Door erfelijkheid wordt men geboren met verhoogde neiging der spraakorganen tot vergemakkelijking. De misschien ethische loomheid van het voorgeslacht heeft zich dan in automatische loomheid bij het nageslacht vastgezet. Door bewuste en opzettelijke navolging gewent men zijne organen er aan, anders te werken dan voorheen. Menig van nature niet loom Engelschman gaat zich inspannen om zijne hem eigene uitspraak der r, die hem door gewoonte gemakkelijk valt, te veranderen, ten einde door de «--uitspraak aristocraat of ten minste welopgevoed te lijken. Misschien vindt hij bovendien die uitspraak mooi.

De neiging der Parij zenaars van het laatst der 18de eii der Hollanders uit de 19de eeuw, om de dentale (alveolare) r als eene

Sluiten