Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

en een groot gedeelte van Amerika. Maar voor den bewoner van het eerste strekte zich de wereld niet eens uit tot de geographische grenzen van zijn werelddeel. In hoever Rusland en eigenlijk alle OostLuropeesche lauden als een deel er van konden gelden, was voor hem een vraagstuk; het Balkanschiereiland rekende hij er zeker niet toe. Zijn Amerikaansche tijdgenoot had niet veel ruimer horizont. Van eeu goed gedeelte van zijn eigen werelddeel wist hij niet meer dan een Europeaan van Oost-Azië of Midden-Afrika; soms lag zijn woonplaats aan de grens van een wildernis, die hem zoo onbekend was als den kolonist in Australië de woestijn die het midden van NieuwHolland voor hem ontoegankelijk maakte.

Nog erger ging het den bewoner van een der Europeesche bezittingen in Azië, wien zijn verblijf niet zelden een ballingschap onder de barbaren toescheen, slechts draaglijk door de groote winsten die hij behaalde, en het vooruitzicht op spoedigen terugkeer binnen de palen zijner eigen Europeesche wereld.

En mocht al de Amerikaan die de oude wereld bezocht, in die dagen betrekkelijk nog een zeldzaamheid, zich spoedig te huis gevoelen in het land zijner voorouders, voor den Europeaan die naar Amerika was overgestoken, was die reis een ontdekkingstocht in een nieuwe wereld, waar alles anders was dan in zijn eigen land. Zeker, ook tusschen de Europeesche landen onderling bestond groot verschil, behoef ik het te zeggen, een veel grooter verschil dan tegenwoordig, maar zij behoorden toch tot eeu groot geheel, tot het gebied der Europeesche maatschappij, die, ua den ondergang der antieke wereld, langzamerhand was ontstaan door de samensmelting der oude bevolking met de volken, die er in de tijden der volksverhuizing waren binnengedrongen. Dat gold zelfs van die landen, welke, als Groot-Brittannië, Skandinavië en Spanje, door ligging en lotwisseling langen tijd waren onttrokken geweest aan den rechtstreekschen invloed van de ontwikkeling der overige wereld. Alle landen, die lagen binnen de grenzen van wat men toen beschaafd Europa noemde, hadden sinds eeuwen met elkander in voortdurende betrekking gestaan, hadden den invloed ondervonden van dezelfde reeks van gebeurtenissen, hadden daardoor een gelijksoortige ontwikkeling gehad. Maar met de wereld aan de overzijde van den Atlantischen oceaan was dat niet het geval geweest. "N oor haar had die reeks van gebeurtenissen soms maar geringe beteeuis gehad. Zelfs de groote omwenteling, die geheel Europa in meer¬

it

Sluiten