Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

De nationali teitsbewegini en haar eerst' overwinningen.

was verkondigd en thans meer en meer veld won, vooral bij de der liberalen beginselen toegedane middelklasse.

Maar een veel machtiger bondgenoot was intusschen voor de libe! ralen in het strijdperk getreden. Een derde strooming begon in de Europeesche wereld merkbaar te worden. Hoewel niet minder revolutionnair dan de liberale, scheen deze toch uit haar aard aan enkele groote mogendheden een uiterst geschikt werktuig tot uitbreiding der eigen macht en vond zij daarom in den beginne veel minder algemeenen tegenstand. Die strooming was de nationaliteitsbeweging.

Evenals de liberale, die eigenlijk niets was dan een natuurlijk streven tot verzekering van de rechten der individuen tegenover het gezag, was ook deze beweging bijna zoo oud als de volkenmaatschappij. Want zij ging uit van het begrip, dat ieder volk geregeerd moest worden in overeenstemming met zijn eigen belangen en eigenaardigheden, dat daarom iedere staat zooveel mogelijk eéu volk moest omvatten, en dat ieder volk moest leven biunen de grenzen van een en denzelfden staat; met een woord, dat ieder volk een politische eenheid moest vormen.

De ontwikkeling der Europeesche staten was voor de eerbiediging van dit beginsel alles behalve guustig geweest. Bijna geen enkele staat bestond er, waaraan geen landstreken waren toegevoegd, bevolkt door menschen van een andere nationaliteit dan die tot welke de massa der inwoners behoorden. Waar echter toestanden bestonden die de burgers bevredigden, werd de druk van het leven onder niet nationale instellingen weinig of niet gevoeld, vooral daar waar de regeering aan enkele weuscheu harer onderdanen van vreemde nationaliteit gehoor gaf en de onder hen bestaande nationale eigenaardigheden niet met geweld onderdrukte. Maar waar dit niet het geval was, daar bleef de begeerte naar nationaal zelfbestuur levendig. Dat was al eeuwen lang zoo geweest; in den Nederlandschen vrijheidsoorlog tegen de Spaansche heerschappij was de nationale beweging geen minder krachtig element geweest dan de godsdienst; in de achttiende eeuw had de welgemeende maar onstaatkundige ceutralisatiezucht van Jozef Tl de Belgen tot opstand en omwenteling gedreven en was zij op het punt geweest een zelfde beweging in Hongarije te verwekken.

In den Amerikaauschen vrijheidsoorlog was 't het bewustzijn van een zelfstandig volk te zijn, dat de Amerikanen den strijd tegen Engeland had doen bestaan, en datzelfde bewustzijn had de leren

Sluiten