Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dorst te wagen. Evenals in Frankrijk had dit het gevolg, dat er weldra geen werk meer was, dat er geen bestellingen werden gedaan, terwijl iedereen alle uitgaven van weelde vermeed, omdat men niet weten kon wat de dag van morgen kon brengen. Dat laatste deed weldra allerlei bedrijven 7.00 goed als stilstaan, tal van werklieden werden werk- en broodeloos en vergrootten het gevaar voor nieuwe onlusten, omdat zij nu, evenals hun Fransche kameraden, al hun tijd konden besteden aan de bespreking van wat de democraten politiek noemden. Wat den toestand nog erger maakte was, dat zich de sociale quaestiën niet als in Frankrijk tot de steden beperkten, maar ook in tal van Duitsche landen de boerenbevolking in beweging brachten.

Op het land toch was in vele streken de toestand der bevolking nog uitermate achterlijk; de lagere klassen, zelfs de op eigen grond wonende boeren, hadden daar nog over tal van lasten te klagen, waar alleen de adellijke grondbezitters van waren vrijgesteld, of die juist dezen ten goede kwamen; de pachters en arbeiders, die de massa der landbevolking uitmaakten, waren in nog veel slechter conditie. Zij zagen zich nu op eens in het bezit van uitgebreide politieke rechten gesteld; zij zagen dat de ambtenaren, die zich vroeger zooveel tegen hen veroorloofden, en zelfs de regeeringen bevreesd voor hen waren. Maar ander voordeel hadden zij van de verandering niet. Integendeel, zij bemerkten dat zij, niettegenstaande al hun nieuwe rechten, eerder armer dan rijker werden. De volksredenaars, die overal rondtrokken, hielden niet op hun voor te houden dat zij, zoo min als de stedelijke arbeiders, iets gewonnen hadden, als niet de roode republiek werd uitgeroepen en alle volksuitzuigers, vorsten, edelen, ambtenaren, officieren, geestelijken, ja ook fabriek- en grondbezitters en renteniers weiden weggejaagd of onder het gezag van het souvereine volk werden gesteld. De toestand was op het land veelal in den laatsten tijd veel slechter geworden door het te niet gaan van vele takken van landelijke huisnijverheid, tengevolge der opkomst van het fabriekswezen, wat een der vele redenen der verarming was, welke zooveel Duitsche boeren tot landverhuizing had gedwongen. l)e berichten der landverhuizers over hun nieuw bestaan in de groote republiek over de zee, brachten niet weinig bij om het denkbeeld //republiek" populair te maken. Daarbij kwam het voorbeeld van Frankrijk. In de Rijnlanden, vooral aan den Boven-Rijn, in Baden, in sommige

Sluiten