Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schriften en aanplakbiljetten uit het buitenland ingevoerd, die zooveel mogelijk werden verspreid. In Februari 1861 kwam het tot een ernstige botsing tusschen betoogers en Russische soldaten. De stadhouder Gortschacow, een afgeleefd grijsaard, geheel door de omstandigheden verbijsterd, gaf spoedig alles toe, wat men van hem eischte, hij riep burgers en studenten op om de orde te bewaren, wat deze natuurlijk gaarne deden onder de leiding van een bestuur dat zich weldra de grootste macht aanmatigde en van de leiders der roode partij het wachtwoord ontving. De Keizer trachtte intusschen door toezeggingen van hervormingen en door verzoenende maatregelen den storm te bezweren. De Russische regeering zocht haren steun voornamelijk bij de witte partij. De man die in deze partij door zijne talenten het meest op den voorgrond kwam, was de markies Wielopolski, door zijn uitgestrekt landbezit een der vermogendste Poolsche edellieden.

Wielopolski was een eerlijk en bekwaam man, maar onafhankelijk en eigenzinnig. Hij behoorde eigenlijk niet geheel en al tot de witten, en nam in elk geval een zeer zelfstandige plaats in zijne partij in. Met alle kracht had hij zich altijd verzet tegen de panslavistische denkbeelden der groot-Poolsche partij, die alle deelen van het oude Koninkrijk, thans onder den Russischen schepter vereenigd, weder onafhankelijk wilden maken. Wielopolski meende dat men zich tot het eigenlijke Polen moest bepalen en landstreken als Litthauwen en Volhynië geheel buiten de Poolsche beweging moest laten; voorts wilde hij niets weten van eenigen steun van buitenlandsche mogendheden. Evenals zijn tijdgenoot Olivier in Frankrijk, geloofde hij dat de terugkeer tot een vrijzinnig regeeringsstelsel niet door de omwenteling maar door den Keizer zelf kon worden bewerkstelligd. Wielopolski was van oordeel, dat het herstel van Polen van Rusland zoude kunnen uitgaan. Indien Rusland de in 1831 opgeheven wettelijke instellingen opnieuw wilde invoeren, zoude Polen van zelf weder een onafhankelijke staat worden. Het ging Wielopolski zooals het eenige jaren later Olivier zoude gaan, hij zag al zijne staatkundige vrienden langzamerhand van zijne zijde verdwijnen. Zijn gemis aan beleid en ziju vasthoudendheid aan eigen inzicht deden hem, zooals wij zullen zien, maatregelen nemen waarvan de gevolgen juist tegenovergesteld waren aan wat hij zich voorstelde. Alexander 11 bleef hem altijd goedgezind. Het laatste woord, dat hij hem tot afscheid toevoegde, toen de zaak der Polen onherroepelijk was verloren en Wielopolski zijn land had verlaten, was: Markies, wij zijn overwonnenen.

Sluiten