Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zonder veel moeite geheele scharen van misdadigers als eene lijfwacht om zijn persoon vereenigd. Elke schaaintelooze boet, elke echtbreker ot woesteling, die zijn vaderlijk erfgoed door spel, zwelgerij en wellust had verkwist, ieder, uie zich diep in schulden gestoken had. om ;le eene of andere misdaad af te koopen, allen, die voor het gericht reeds van hunne schelmstukken overtuigd, of van wege hunne misdaden met vrees voor den rechter vervuld waren, in één woord, alle boosdoeners waren Calilina's warmste en meest vertrouwde vrienden. Reeds als jongeling had hij aan zijne dierlijke lusten menig offer gebracht. Eene jonkvrouw uit een aanzienlijk geslacht, voorts eene priesteres van Vesta en vele andere ongelukkigen waren in zijne strikken gevallen. Ten laatste boeide zijn hartstocht hem aan Aurelia Orestilla, in wie geen man van eer behalve hare uiterlijke bekoorlijkheden iets beminnelijks kon vinden. Zij aarzelde, hem hare hand te reiken, dewijl zij niet gaarne de stiefmoeder van een volwassen zoon wilde worden; daarom opende Catilina, gelijk men op goede gronden gelooft, door den moord van zijn zoon zich de gelegenheid om zijn schandelijk huwelijk te sluiten. Deze laatste gebeurtenis schijnt de uitvoering van zijne misdadige plannen verhaast te hebben, want zijne onreine ziel, die den vrede met goden en menschen verloren had, vond nergens rust meer, hetzij bij waakte of sliep; zoo knaagde het bewustzijn zijner schuld aan zijn gemoed. Dienvolgens was zijne gelaatskleur doodsbleek, zijn blik huiveringwekkend, zijn gang nu eens gejaagd, dan weer slepend, op zijn aangezicht en in zijne gebaren stond de stomme vertwijfeling te lezen." Zóó schelst Salluslius in meesterlijke trekken den samenzweerder Catilina. Hij en zijne eedgenooten hadden vrij spel, zoolang de partijen onderling oneenig bleven, zoolang geene partij een hoofd bezat, dat in staat was om zich van het bewind meester te maken. Zij konden der machtelooze regeering lichtelijk het hoofd bieden en alle maatregelen nemen om den burgeroorlog te doen uitbarsten, waardoor zij alleen tot macht en invloed konden geraken. Zij sloten een geheim verbond, welks leden over geheel Italië verspreid waren, en hetwelk uil de gelederen van den rijken, zedeloozen adel en der vroegere aanhangers van Sulla dagelijks nieuwe leden aanwierf.

Of ook Crassus en Caesar tot dezen bond behoord hebben? Het is mogelijk, wellicht zelfs waarschijnlijk, maar niet historisch bewezen. Mommsen in zijne partijdigheid, door zijn bitteren haat tegen de democraten hem ingegeven, meent, dat het eene wel niet juridisch, maar toch historisch uitgemaakte zaak is, dat de geheele democratische partij en bovenal Crassus en Caesar in de samenzwering van Catilina gewikkeld is geweest; doch het bewijs hiervoor blijft hij ons schuldig; slechts enkele weinig beteekenende wenken voert hij ter verdediging van zijn gevoelen aan.

Doch al hebben Crassus en Caesar werkelijk kennis gedragen van de samenzwering, gelijk Mommsen meent bewezen te hebben, dan blijkt hieruit volstrekt niet, dat de democratische partij daarin gewikkeld was; want Crassus en Caesar zijn nooit democraten geweest, zij beschouwden die partij, waaraan zij zich tijdelijk hadden aangesloten, alleen als een middel tot bevrediging van hunne eerzucht, doch de democratische beginselen bleven hun ten eenenmale vreemd.

Reeds het jaar 66 was bepaald voor de verwezenlijking van Catilina's plannen, doch onvoorziene omstandigheden noopten de samenzweerders tot uitstel. Zij meenden, niet tot het gebruiken van geweld te kunnen overgaan, voordat zij een aantal der hunnen tot de hoogste ambten in de republiek verheven hadden, en zij deden dus hun uiterste best om bij de verkiezing van consuls voor het jaar 63 Catilina en een anderen hunner eedgenooten, Gajus Antonius Hybrida, lot die waardigheid te doen benoemen. Zelden was een verkiezingsstrijd heftiger dan deze. De samenzweerders hadden door het geheele land betrekkingen aangeknoopt, zij droegen zorg, dat in den boezem der groote menigte een groot aantal stemmen opgekocht werd. Toch gelukte hel

32*

Sluiten