Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Lodewijk XII. ^ijn huwelijk. Zijne plannen.

Karei VIII liet geen zoon na; de erfgenaam van den troon was derhalve

hertog Lodewijk van Orleans, die onder den naam Lodewijk XII (1498 1515)

de regeering aanvaardde. '

Lodewijk XII had eene stormachtige jeugd doorleefd. Was hij als jongelin" losbandig, lichtzinnig en verkwistend geweest, thans, als man van 36 jaar. beloonde hij zich ernstig, waardig, beraden en spaarzaam. Van den eersten dag zijner regeering af legde hij een levendig gevoel voor het welzijn des volks aan den dag. Hij arbeidde met onverdroten ijver; over alle takken van het bestuur liet hij zelf hel oog gaan. Met de hulp van zijn eersten en meest vertrouwden raadsman, George van Amboise, den reeds in het jaar 1498 lol kardinaal verheven aartsbisschop van Rouaan, hervormde hij de politie en het rechtswezen, zorgde hij voor de verbetering van de wetgeving en van het bestuur en voerde hij bezuinigingen in de huishouding van den slaat in, welke hem veroorloofden, de belastingen te verminderen. Hij was zoo zacht'moedi" en goedaardig, zoo vergevensgezind jegens al zijne oude vijanden, dat hij zich met recht den eernaam »vader des volks" verwierf.

Ook eene daad van Lodewijk, welke door de Franschen niet goedgekeurd werd, omdat zij in strijd was met de algemeen heerschende begrippen omtrent zedelijkheid, verdient toch eene zachte beoordeeling, daar zij tot heil van Frankrijk noodzakelijk scheen, namelijk zijne echtscheiding en zijn tweede huwelijk.

Terstond na den dood van Karei VIII had zijne weduwe, Anna van Bretagne, zich in haar ertland teruggetrokken. Het stond le vreezen, dat de ternauwernood geëindigde strijd opnieuw uitbarsten zou. Lodewijk besloot derhalve, de koningin-weduwe te huwen, doch eer dit geschieden kon moest hij van zijne gemalin Johanna, de dochter van Lodewijk XI, scheiden.'

Het vrij ergerlijke echtscheidingsproces strekte Lodewijk XII niet tot eer. Johanna, die door haar vader lot een huwelijk met den schoonen herlo" van Orleans gedwongen was, had dezen lief gekregen, terwijl hij je"ens°zijne leelijke, maar door en door goedhartige gemalin altijd koel gebleven was. Hij maakte derhalve de verontwaardiging der Franschen in hooge male gaande, door de koningin aan de bespotting van het algemeen prijs te geven daar zijn zaakwaarnemer in het scheidingsproces verklaarde, dat Johanna ten gevolge van lichamelijke misvorming ongeschikt was om kinderen te krijgen.

Overeenkomstig 's konings verlangen werd het huwelijk nietig verklaardpaus Alexander VI bekrachtigde deze uitspraak. Johanna trok zich in een klooster terug, doch Lodewijk XII huwde de koningin-weduwe Anna en hechtte hierdoor opnieuw Bretagne aan de kroon van Frankrijk.

Lodewijk XII zou zich door zijne ijverige en gezegende werkzaamheid als regent onsterfelijken roem verworven hebben, indien hij niet de nalatenschap van Karei VIII aanvaard en diens ongelukkige Italiaansche staatkunde tot de zijne gemaakt had. Ook hij brandde van begeerte om de macht van Frankrijk in Italië uit te breiden en lol een veroveringstocht derwaarts bezat hij niet alleen een schijn van recht, maar ook de gelegenheid scheen tot zulk een oorlog bijzonder gunslig.

Dit voorgewende recht was gegrond op de aanspraak, welke Lodewijk XII als erfgenaam van zijne grootmoeder, Valentina Visconti, op het hertogdom Milaan maakte, eene aanspraak even nietig als bijna altijd de gronden°zijn. waarmede heerschzuchtige vorsten hunne roofzieke ondernemingen plegen té verontschuldigen. Doch het tijdstip scheen gunstig om deze aanspraak door kracht van wapenen le ondersteunen.

Koning Maximiliaan had wel terstond na den dood van Karei VIII eene vruchtelooze poging gedaan om zich van het hertogdom Bourgondië meester te maken, doch daar zijn zoon Philips, ontevreden over het schenden van de overeenkomst van Senlis, met Lodewijk XII een afzonderlijk verdragsloot had ook Maximiliaan zijn leger teruggeroepen en een wapenstilstand gesloten'.

Sluiten