Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Dood van koning Hendrik. Antonio, prior van Crato.

te zijn. Zijn vader zeil had hem steeds als een bastaard beschouwd ; doch in weerwil van dit alles bezat Antonio een niet onbeduidenden aanhang.

Na hem hadden het meeste recht op den troon Philips II, als zoon van Emanuëls oudste dochter, en de hertogin van Braganza. die van Emanuels jongsten zoon afstamde. De overige mededingers kwamen niet in aanmerking.

Tegen Philips II spraken diens Spaansche geboorte en de baat der Portugeezen tegen de Spanjaarden; tegen de hertogin van Braganza had men bezwaar, omdat zij eene vrouw was.

Philips II, die in bet algemeen weinig van oorlogvoeren hield, wenschte zich langs vredelievenden weg van de kroon van Portugal meester te maken. Het was hem niet onbekend, welk een afkeer de Portugeezen koesterden van alles wat Spaansch was. Hij gedroeg zich daarom buitengewoon vriendelijk en voorkomend; aan alle aanzienlijke steden van Portugal richtte hij brieven; hij zette daarin zijn recht op den troon uiteen en beloofde, de rechten en vrijheden der steden niet alleen te bevestigen, maar zelfs te vermeerderen. De aanzienlijke Portugeezen behandelde bij zeer welwillend; hij vloeide over van beloften van allerlei aard.

Koning Hendrik wenschte vóór zijn dood de erfopvolging te regelen. Den bastaard Antonio baatte hij, het meest helde hij lot de zijde van Philips over; openlijk liet hij verklaren, dat Antonio een bastaard was, die volstrekt geen recht op de kroon bezat, en hij ging zoo ver, dal hij een edict uitvaardigde, waarbij bij den prior uit het koninkrijk verbande, hem van alle eerambten en waardigheden, van alle voorrechten en vrijheden vervallen verklaarde, hem zelfs de rechten van een geboren Portugees ontnam en al zijnen onderdanen verbood hem te ondersteunen, te beschermen of zelfs hem onder hun dak op te nemen.

Antonio moest Portugal verlaten, maar slechts twee dagen bleef bij builen het rijk; toen gelukte het hem, onbemerkt lerug te keeren. Dewijl hij een groot getal aanhangers bezat, slaagde bij er in zich te verbergen.

Eer koning Hendrik orde bad kunnen stellen op de erfopvolging, stierf , hij den 3len Januari 1580. Met zijn dood brak er voor Portugal een tijdperk \ van bt'illooze verwarring aan.

Het volk, dat de Spanjaarden volkomen haatte, bekommerde zich weinig om de netelige rechtskwestie, of Antonio al dan niet een bastaard was: bel verklaarde zich op meer dan ééne plaats vóór hem. Te Santander werd bij tot koning uitgeroepen en ook te Lissabon, hoewel na eenigen tegenstand, als zoodanig ontvangen.

Philips II had reeds gedurende den laatsten tijd van Hendriks regeering ingezien, dal hij met zijne rechtstitels alleen niets kon uitrichten, wanneer hij niet door kracht van wapenen aan zijne aanspraken klem bijzette. Hij zond een leger onder bevel van den hertog van Alva naar Portugal, en hierdoor bewees hij den Portugeezen metterdaad de rechtmatigheid zijner aanspraken ! De hertog van Braganza verklaarde zich bereid van de aanspraken zijner gemalin afstand te doen, wanneer men hem die afkoopen wilde. Eenig uitzicht om hare rechten te doen gelden, had hij toch niet.

Niet zoo gedwee betoonde zich Antonio; hij meende zijne rechten met geweld te kunnen handhaven. Van de koninklijke macht had hij zich meester gemaakt, maar hij gebruikte die zoo willekeurig, dat hij spoedig een grool ~~ deel zijner aanhangers verloor. Het kleine aantal van hen, die hem getrouw bleven, had volstrekt geen lust om voor hem te strijden, en slechts bewogen door vrees voor zijne gestrengheid, rustten de inwoners van Lissabon zich bij de nadering van Philips' leger ten strijde toe.

Het was geen leger, maar eene ordelooze, saarngeraapte bende, waarmee Antonio den Spaanschen troepen te gemoet trok. Hij werd natuurlijk na een korten tegenstand verslagen, want zijne onwillige soldaten wierpen hunne wapens weg en vluchtten, in plaats van te vechten (25 Augustus 1580).

Sluiten