Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Wij moeten Groen dankbaar zijn voor die nuttige wenken. Zij wijzen ons een veilig richtsnoer bij onze critiek. Want, zoo vragen wij nu, heeft deze schrijver zelf zich gehouden aan de lessen die hij anderen gaf'? Hield hij zich immer vrij van de door hem zoo streng gewraakte ,,passion"? Trachten wij op die vraag het antwoord te geven.

Ziehier dan de eerste uitkomst, waartoe een ernstig onderzoek mij heeft gebracht: partijdigheid acht ik het hoofdgebrek, dat èn de Archives èn het Handboek ontsiert, de waarde daarvan grootelijks vermindert. Moeten wij daarom de waarheidsliefde van den schrijver verdenken? Neen; maar Ia passion kwam in 't spel, de hartstocht plaatste zich tusschen zijn helderziend oog en de waarheid. Ja, 't is alsof Dr. Fruin vooral het oog op Groen had geslagen, toen hij in 't algemeen, en zonder zich zelf uit te zonderen, getuigde: „Een ieder onzer, die zich zelf kent, zal moeten bekennen, dat hij niet uitsluitend door de wetten der logica, dat hij zonder het te willen, ook door zijne neigingen en vooroordeelen bij het redeneeren en het trekken van gevolgen geleid wordt."

Daar werd van „neigingen en vooroordeelen gesproken. Wie nu weet niet. hoe talrijk die kunnen zijn, hoe verscheiden van aard en van oorsprong? Op dit laatste vooral dient gelet. Want, waar er van „neigingen en vooroordeelen" spraak is, daar schijnt mij dit als algemeene regel te gelden: al wat voortspruit uit een godsdienstig beginsel dringt wel het diepst door in 's menschen ziel, geeft wel het meest aan zijne denkwijze eene vaste richting, waarvan hij in zijne redeneeringen zelden afwijken zal. Niet liet minst bij den geschiedschrijver zal deze regel dikwijls zijne toepassing vinden. En dat verwondere niemand! „Au fond de toutes les questions on retrouve la théologie heeft eens een schrander wijsgeer gezegd. Zeker, in zijne algemeenheid gaat dit gezegde misschien te ver; maar wien treft niet de waarheid daarvan bij de behandeling van historische quaesties? Dat loeren wij allerduidelijkst

Sluiten