Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

wel — huiten tijden van binnenlandschen oorlog of revolutie — in geheel de geschiedenis der beschaafde volken, nergens de wedergade zal vinden van eene zoo buitensporige dwingelandij als die, waaronder Portugal tijdens dit schrikbewind heeft gezucht.

Om mij vooral tegen partijdigheid zeker te stellen, zal ik dezen keer te rade gaan bij een Portugeesch schrijver ') van den laatsten tijd, een man die zeer zeker, waar hij maar kon, de nagedachtenis van den minister heeft willen sparen. Hij verklaart zelfs bij den aanhef: Le marquis de Pombal est le plus grand ministre que le Portugal ait jamais produit." Mij dunkt, uit die woorden spreekt eerder bewondering dan afkeer. Daarenboven, tot geruststelling misschien van sommige lezers, deze schrijver vertoont allesbehalve iets wat zweemt naar clericalisme, of ingenomenheid met de Jesuïten -). Uit zijn werk dan zal ik eene bladzijde overnemen, waarin ons medegedeeld wordt wat er onmiddelijk bij den val des ministers, na het overlijden van koning Jozef (1777) gebeurde. Maar eerst eenige woorden ter verklaring vooraf.

1) Zie hier don volledigen titel van dit werk: Le Marquis de Pombal, Esquisse de sa vie publique par Francisco Luiz Gomes, Associé étranger de la société de 1'Economie Politique de Paris, Député aux Cortes de Portugal — Lisbonne, Imprimerie FrancoPort. 1869.

2) Men hoore maar wat hij zegt op blz. 252: „La Société de Jésus aspirait a se placer au dessus des rois et des papes; elle voulait absorber en elle 1'Eglise et 1'Etat, le ciel el le monde.' Dat klinkt! Toch hoeft hij op dit punt in Pombal zelf zijn meester gevonden. Van dezen toch verzekert hij p. 299: „La haine du marquis de Pombal contre les jésuitos était tello, qu'il eüt été capable d'affirmor qu'ils avaient causé le trembloment deterre de 1755." Later (p. 317) verhaalt hij ons nog: „Pombal effa<;a du calendrier portugais le pape Gréqoire VII, Saint Ionace de Loyola, St. Franc; Xavier, et St. Franc; i>e Borja. C'était un chatiment qu'il infligeait a ces saints. au premier pour ses idéés ultramontaines, aux autres pour avoir été jésuites."

Sluiten