Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Dat men het zoo dikwijls hoeft herdrukt, ook in 1610 en daarna, wekt het vermoeden, dat de aanhangers van de voornamelijk onder Erasmus' invloed geboren oorspronkelijk-Nederlandsche reformatorische richting nog lang zeer talrijk zijn geweest. De drukkers zullen niet zonder reden gerekend hebben op lezers, die de leer van Gods algemoene Vaderliefde, het kindschaps Gods en de noodzakelijkheid der wedergeboorte gaarne in het middenpunt der geloofsleer zagen gebracht en zonder ecnig leedwezen, voor een deel met gereede instemming, het leerstuk der praedestinatie hoorden veroordeelen. Dat in de Nederlanden verscheidene predikanten, vele overheidspersonen en een onnoemelijk aantal particulieren een zoodanig gevoelen omtrent dit leerstuk waren toegedaan, heeft Hugo de Groot verklaard uit den invloed van vierderlei werken: De geschriften van Erasmus, de „Decaden' van Bullinger, de „Loei communes" van Melanchthon en den Leeken-wegwjjzer ')• Wat mag het toch beteekenen, dat verschillende drukkers er angstvallig naar gestreefd hebben hunne nieuwe uitgaven bladzijde voor bladzijde met de vorige edities te doen overeenstemmen? Misschien wel, dat dit boek als leiddraad is gebezigd bij godsdienstig onderricht, en hier en daar naast den Ivatechismus is gebruikt of dezen

heeft vervangen.

In het Dordtsche vonnis over het Remonstrantisme werd de eclitnationale Nederlandsche reformatorische richting, van welke Joannes Anastasius zulk een uitstekend vertegenwoordiger geweest was, weliswaar zijdelings maar toch diep getroffen. Dat 1 ytenbogaert en de zijnen zich beriepen op de overeenkomst tusschon de Remonstrantsche leer en die van den Leeken-wegwijzer ten opzichte van de Voorbeschikking *), kan er in de dagen van het overwinnende Calvinisme slechts toe bijgedragen hebben dat velen dit boek als geheel scheef gingen beoordeelen, uit het oog verloren, dat het oorspronkelijk iets anders bedoelde te zijn dan een wapen in den strijd over de praedestinatie, en het weldra volstrekt veronachtzaamden. Men leze het thans met andere oógen!

1) llugo Grotius, Apoloyeticvs eorvm qvi Hollandice Vvestfrisiaeqvepi aefuerunt anno CIO 10 CXVIII, Par. 1622, p. 56.

'2) [Joannes Uytenbogaert], De Kerckeliche Historie Voornamentlick in dese Geünieerde Provintien, 1646, in fol., p. 146.

Sluiten