is toegevoegd aan uw favorieten.

Van Eems tot Schelde

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Roermond (gewoonlijk Opper-Gelder genoemd) i), Zutfen en de Veluwe of Arnhem. Doch Opper-Gelder ging in den Tachtigjarigen oorlog verloren aan Spanje en bleef ook bij den vrede in 1648 daaraan toegekend. Zoo ging het stadje Gelder, de stamzetel van het graafschap, waaraan dit zijn naam dankte, verloren, en de overige kwartieren: Nijmegen, Zutfen en de Veluwe verkregen vereenigd den naam van Gelderland, eerst als provincie der Unie, later, wel eenigszins met gewijzigde grenzen, als provincie van het Koninkrijk der Nederlanden.

OVER DE VELUWE.

I. ALGEMEEN LANDSCHAPSBEELD.

Wij vangen onze verdere wandelingen door Gelderland aan op de Veluwe, eertijds ook het kwartier Arnhem genoemd. Had een schrijver voor eenige eeuwen het \ ooi stel aan zijn lezers gedaan, om de Veluwe rond te wandelen, dan zou dit een angstigen zucht aan enkelen ontlokt hebben, want de Veluwe had toen een slechten naam en stond, volgens hertog Arnold, bekend als „een wilt bijster lant, daer veel auergrepen in geschien plegen". De woeste landen en de uitgestrekte bosschen der Veluwe waren indertijd berucht als een schuilplaats voor wild gedierte, waar tevens roovers en straatschenders verblijf hielden. Doch thans is dit alles veranderd en de boschrijke Veluwe is een oord geworden, waar menigeen herstelling zoekt voor overspannen zenuwen.

Als men de Veluwe in vogelvlucht rondblikt, ziet men ten oosten van het Apeldoornsche Kanaal een vlak terrein, dat zacht naar den IJsel en het N. afhelt. Dit is de bedding van een Diluvialen rivierarm (zie pag. 137). De destijds breede IJsel

*) Opper-Gelder of Overkwartier, ook kwartier Roermond geheeten, lag geheel gescheiden van het oveiige gedeelte van het hertogdom. Het bestond uit vier districten. Het grootste dezer districten, waarin de steden Roermond, Venloo, Gelder, Wachtendonk, Stralen en Montfoort lagen, grensde in liet N.O. aan het hertogdom Cleve en het graafschap Meurs, in het O. aan het stift Keulen, in het Z.O. en Z. aan het hertogdom Gulik en in het W. aan het prinsdom Luik en het hertogdom Brabant, in het N.W. aan het Land-van-Cuyk. Het deel, waarin Meuwstad lag en dat de stad Eikelens omringde, vormde enclaves in het hertogdom Gulik. Het district, waarin Veersen lag, werd in het NO. en O. door Keulen, naar het Z.W. en N.W. door Gulik begrensd.

Bij den vrede van Munster bleef Opper-Gelder aan Spanje, doch bij den Spaanschen successie-oorlog werd een groot gedeelte weder door de Staten veroverd en de Koning van Pruisen maakte zich meester van de stad Gelder en onderscheidene andere plaatsen, die hem bij den vrede van 171 l en 1714 in vollen eigendom werden afgestaan. De Staten-Generaal der Ned. verkregen bij het Barrière-tractaat van 1715 de oppermacht over een groot deel van Opper-Gelder, zoodat toen dit deel van het oude hertogdom aan drie Mogendheden toekwam. Men onderscheidde het gewoonlijk als Oostenrijksch Gelder, PruisischGelJer en Staatsch-Gelder.