Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

formuleeren: „Een beginsel, dat een individu voedsel verzekert, zonder dat het arbeid kost, is beleedigend en gaat gepaard met ontaarding en verlies van deele n."

De sociale en staatkundige analogiën van deze wet, waarop wij reeds hebben gewezen, liggen genoeg voor de hand, om ze hier verder te ontwikkelen. Na de welsprekende prediking van het Evangelie van den arbeid door Thomas Carlyle, kan deze eeuw althans niet voorwenden, dat een van de gewichtigste zedelijke zijden van dit onderwerp haar niet behoorlijk zijn ingescherpt. Alles wat gezegd kan worden van de traagheid, kan in 't algemeen geschiktelijk worden aangevoerd tot staving van deze groote praktische waarheid. Alle volken, die spoedig van het tooneel der wereld verdwenen, begraven in de groeve, gedolven door hun eigen verwijfdheid ; al die individuen, die zich door de kansen van het speculeeren een ras-gewonnen weelde verwierven ; alle kinderen der fortuin; alle slachtoffers van erfenissen; alle sociale sponsen; alle satellieten van het hof; alle bedelaars van de marktplaats ; alle dezen zijn levende en onloochenbare getuigen voor de onveranderlijke vergelding, welke de wet van het parasitisme toepast. Maar wanneer wij er toe overgaan, om de werking van dit beginsel waar te nemen in de sfeer van den godsdienst, aanschouwen wij den vollen omvang van de verwoestingen, welke de parasitische leefwijze te weeg kan brengen bij de ziel der menschen. Wij kunnen hier slechts een of twee dingen aantoonen in de hedendaagsche christenheid, welke zeer bedekt en toch zeer algemeen leiden tot deze nog niet door ons genoemde zonde.

Wij beginnen met iets, waarop men wellicht niet bedacht was. Een der dingen in de godsdienstige wereld, welke het meest er toe bijdragen de parasitische leefwijze in de hand te werken is het kerkgaan. Ieder Christen zal terecht het kerkgaan beschouwen als een onwaardeerbaar hulpmiddel voor de gezonde ontwikkeling van het geestelijk leven. De openbare godsvereering heeft in het godsdienstige leven van 't volk zulk een diepe vastgewortelde achting, dat niets den invloed er van kan schokken. Zoo machtig is inderdaad het kerkelijk stelsel in alle christen-landen, dat voor duizenden

Sluiten