Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

moet er eigenlijk van alles aan doen, voordat hij ze kan gebruiken. Zoo is 't ook niet de waarheid; zij is volmaakt en onfeilbaar. Maar de mensch kan ze niet gebruiken, zoo als zij daar voor hem staat. Hij moet werken, denken, scheiden, ontbinden, in zich opnemen, verteren ; en dat alles moet hij meerendeels doen alleen voor zich zelf, en in zich zelf. Antwoordt men, dat juist die werkzaamheid door de theologie • wordt vervuld, dan zeggen wij, dat zij dat juist niet doet. Zij doet eenvoudig, wat de fruithandelaar doet, als hij appelen en pruimen in zijn winkelraam ten toon legt.' Hij kan mij leeren de eene soort van de andere te onderscheiden, maar hij helpt ze mij niet eten. Zijn onderricht is nuttig, en voor den wetenschappelijken tuinbouw van groot gewicht. Mocht een sceptisch fruitkenner ontkennen, dat er zoo iets als een boudewijns-appel bestaat, of haar houden voor een newtown-pippeling, wij zouden blij zijn, dat wij ons kunnen beroepen op onzen fruitverkooper; maar indien wij

dorst hadden, en een boomgaard was onder ons bereik

wij zouden hem niet lastig vallen. Dc waarheid is in den bijbel eerder een boomgaard dan een museum. De dogmatiek zal ons zeker te stade komen, wanneer wetenschappelijke noodzakelijkheid ons brengt in een museum. De kritiek zal zeer nuttig wezen, als wij zien, dat enkel vruchtdragende boomen in den boomgaard staan. Maar de waarheid in haar leerstelligen vorm is geen natuurlijk, geen geschikt, geen voedzaam voedsel voor de ziel des menschen.

Leveren wij hier dan een pleidooi voor den twijfel ? Ja, voor dien wijsgeerigen twijfel, welke duidelijk verraadt, dat een onzer vermogens zijn eigen taak verricht. Het is voor ons noodiger werkzaam dan om orthodox te zijn. Wij wenschen orthodox te wezen, maar de waarheid bereiken wij alleen, als wij eerlijk zijn, als wij ons zeiven zijn, als wij zien uit eigen oogen en gelooven met ons eigen hart. „Een / lui leven," zeide Goethe, „is de geanticipeerde dood." Het is beter verbrand te worden op het schavot der openbare meening, dan den levenden dood te sterven van het parasitisme. Beter is een dwalende theologie, dan een doodgedrukte organisatie. Beter een weinig geloof tot duren prijs veroverd, beter alleen geworpen op het eindelooze meer vol

Sluiten