Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dienstige overtuiging van zijn evenmensch wil behandelen als privaatzaak, d. w. z. met ware verdraagzaamheid, moet beginnen met daarvoor een zekere mate van eerbied te hebben. Maar dit is onmogelijk, wanneer men de grondwaarheid, waarmede die godsdienstige overtuiging staat of valt, principieel moet loochenen.

In dit geval verkeert het socialisme met zijn geschiedkundige grondslagen.

Van Feuerbach heeft Marx het materialistisch positivisme overgenomen en beschouwt als deze den godsdienst als een product van den menschelijken geest en niets anders. Maar dan moet hij nog verklaren, op welke wijze in een bepaalden tijd juist die bepaalde godsdienst, in de Europeesche landen aan het begin onzer jaartelling het Christendom, is verschenen. Die verklaring moet geleverd worden door het historisch materialisme. Hier komt de leer van hegel van een voortdurende ontwikkeling te pas.

Marx brengt het materialisme in de geschiedenis. Daarmede wordt de geschiedenis een onderdeel der experimenteele wetenschappen, der natuurkunde. Zooals men op ander gebied van natuurkunde naar «wetten" zoekt, en vindt, zoo moet ook de geschiedenis zoeken naar »vaste wetten" voor de gebeurtenissen in de geschiedenis. Want die gebeurtenissen volgen op elkaar met onvermijdelijke noodzakelijkheid, al heeft men tot dusverre weinig onderlingen samenhang kunnen vinden.

2. Samenhang tusschen Historisch en Wijsgeerig Materialisme.

Op de vraag, welke bij zulk een beschouwing der zaken de eigenlijke drijvende factoren zijn, behoeft men dan weinig te letten, daar het er vooral op aankomt, om den nadruk 24

Sluiten