Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

feitelijk toekomen, m. a. w. dat er geen voorworpen met bepaalde kwaliteiten zouden zijn, indien er geen ziende en tastende schepselen waren. Een zinnelijke ding is in zijn werkelijk bestaan één met de waarneming van dat ding, Is roü xlaónjTOv èvépyeix xx) rijs «<V0ijireaf >5 xitrvj /tév sitti xx) ftix. (de anim. III, c 2, pag. 425. b, 3 vergel. 9). Bestaan en kennis worden dus door hem als onafscheidelijke wederhelften beschouwd. En zoo koppelt hij ook mogelijk bestaan en mogelijke kennis aan elkaar vast, waar hij met ronde woorden zegt: rïjq Sf ipi>x>jï to ctiaiviTtxov, xx) to ètricrtyiaovixov Suuxusi txutov san, zo nh èirwnitov to 3' ethStiTÓv, d. i. het vermogen der ziel om waar te nemen en te weten is potentieel identisch met zijn object, het vermogen om te weten met het object van het weten, het vermogen om waar te nemen met het object der waarneming, (de an. III, c 8, 432, a, 42).

Dus heeft een ding slechts potentieel bestaan, zoolang het niet wordt waargenomen of gekend. Om in werkelijkheid te bestaan moet het object van waarneming of kennis zijn. De geest is het onontbeerlijk correlaat van de wereld der ervaring.

Het empirisme kent een waarnemend subject, dat een spiegel der werkelijkheid is, een echo die slaafsch daarbuiten gevormde geluiden weergeeft, een klankbodem die blindelings natrilt. Empedoeles leerde, dat van de waargenomen voorwerpen kleine deeltjes uitstroomen, die zich hechten aan de deeltjes der waarnemende organen, waardoor het gelijksoortige der buitenwereld gekend wordt door het gelijksoortige van onszei ven. (Arist. Met. III, 4, p 1000 b, 6.) Maar Aristoteles leert nadrukkelijk, dat niets bestaat tenzij in verhouding tot een wezen, dat er besef van heeft. Ik herhaal: kan men empirist zijn en zoo iets leeren?

Uit het voorafgaande leide men niet af, dat Aristoteles absoluut idealist was. Uit hetgeen hij (Metaph. III, c 5, aan het slot p. 1010) zegt, blijkt dat hij iu alle bestaan en alle kennis een factor aannam, die niet tot den geest kon gerekend worden.

Sluiten