Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

is, gewoonlijk de „mechanische" theorie der warmte genoemd, werd reeds voor langen tijd door sommige natuurkundigen verkondigd. Intusschen heeft zij de zienswijze dat de warmte een stof zou zijn, eerst in de 19'le eeuw voor goed verdrongen, en wel nadat men had bewezen dat het verdwijnen of het ontstaan van mechanisch arbeidsvermogen, zooals wij het tot nog toe besproken arbeidsvermogen kunnen noemen, vergezeld gaat van de ontwikkeling of de vernietiging van een daaraan evenredige hoeveelheid warmte. Wij zullen de proeven waardoor dit werd aangetoond weldra leeren kennen.

S 132. Temperatuur. Thermometer. De waarneming leert dut in den regel een lichaam een des le groot er volume inneemt, naarmate het warmer is. Ken thermometer is een lichaam waarbij de door de warmte teweeggebrachte kleine volumeveranderingen zijn waar te nemen. Wij zullen hier den gewonen kwikthermometer bekend onderstellen, en aannemen dat een schaalverdeeling volgens Celsits is aangebracht, dat dus de getallen 0 en 100 zijn geplaatst bij de punten tot welke liet kwik reikt, wanneer de thermometer in smeltend ijs of in den damp van water geplaatst is, dat onder een luchtdruk van 700 mm kwik kookt. Zoo noodig kan men, als men den stand van den thermometer wil aangeven, door de letter (' achter het aantal graden eraan herinneren, dat de schaal van Celsu s wordt gebezigd.

De stand van het kwik in de thermometerbuis is een aanduiding van den warmtegraad of de temperatuur van den thermometer zelf, en op dezelfde wijze zou men bij elk ander lichaam de temperatuur naar het volume kunnen beoordeelen. Men kan evenwel ook de temperaturen van verschillende voorwerpen met elkaar vergelijken. Wanneer id. twee lichamen A en B met elkaar in aanraking worden gebracht, kunnen er drie dingen gebeuren. Soms zal A zich samentrekken en B zich uitzetten op een wijze, die het buiten twijfel stelt dat A warmte aan B heeft meegedeeld; wij zeggen dan dat .1 een hoogere temperatuur had dan B. Ook het omgekeerde is mogelijk. En in de derde plaats

/l31

Sluiten